ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਗੱਲਾਂ ਹੁਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹਨ। 'ਵ੍ਰਿਣ' ਅਤੇ 'ਵ੍ਰਿਞ' ਦੇ ਸਿਵਾਏ, 'ਅ' ਉੱਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਭੰਜ', 'ਭੁਜ', 'ਭ੍ਰਸਜ', 'ਮਤ', 'ਜੀ', 'ਯਜ', 'ਯੁਜ', 'ਰੁਜ', 'ਰੰਜ', 'ਅਵੀ', 'ਜਿਰ', 'ਸਵੰਜ', 'ਇਸੰਜ', ਅਤੇ 'ਸ੍ਰਜ' — ਇਹ ਧਾਤਾਂ ਹਨ। ਫਿਰ 'ਸ਼ਦ', 'ਸਦੀ', 'ਸਵਿਦਯਤਿਹ', 'ਸਕੰਦਿਰ', 'ਹਦੀ', 'ਕ੍ਰੁਧ', 'ਕ੍ਸ਼ੁਧੀ', 'ਬੁਧਯਤੀ' — ਇਹ ਵੀ ਧਾਤਾਂ ਹਨ। 'ਮਨਯਹ', 'ਅੰਨਾ', 'ਪਕਸ਼ਿਪ', 'ਚੁਪਿਤਾ', 'ਪਤਿਪਾ', 'ਸਤ੍ਰਪਯਤੀ', 'ਦ੍ਰਪਯਤੀ' — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਕ੍ਰੁਸ਼ੀ', 'ਦੰਸ਼ੀ', 'ਦਿਸ਼ੀ', 'ਦ੍ਰਿਸ਼', 'ਮ੍ਰਿਸ਼ੀ', 'ਰੁਸ਼', 'ਲਿਸ਼', 'ਵਿਸ਼', 'ਸਪ੍ਰਸ਼ਹ', 'ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ' — ਇਹ ਧਾਤਾਂ ਹਨ। 'ਵਸਤੀ', 'ਦਹਤੀ', 'ਹਿਦੁਹੋ', 'ਨਹਮਿਹ', 'ਰੁਹਲੀ', 'ਹਵਾਹੀ' ਆਦਿ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 'ਚਾਦਿਆ' ਅਵਿਕਲ ਹਨ, 'ਗਵਯਹ' ਵੀ; 'ਪ੍ਰਾਦਿਆ' ਦਿਸ਼ਾ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ, ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ, ਅਤੇ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਵੈਦਿਕ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕਿਕ ਵੀ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਪੱਧਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਸਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਣ ਧਾਤ, ਪ੍ਰਤਯ, ਅਭਾਵ, ਲੋਪ ਅਤੇ ਜੋੜ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਅਨੰਤਤਾ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਣਨਾ, ਜਨਮ ਕੁੰਡਲੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਅਤੇ 'ਸਕੰਧ' ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ, ਅਤੇ 'ਉਦਾਸਿਆ' ਵੀ ਸਮਝਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ, ਜੀਵਨ, ਅੱਠ ਸਮੂਹ, ਰਾਜ ਯੋਗ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀਕ ਯੋਗ ਵੀ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਯੋਗਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਣ, ਅਤੇ 'ਦ੍ਰੇਸ਼ਕਾਣਾ' ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਜਾਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ, ਦਿਨ, ਤਾਰੇ, ਅਤੇ 'ਅਰਧ-ਤਿਥੀ' ਦੀ ਮਿਲਾਪ — ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਵਧਣਾ-ਘਟਣਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਚੰਦ੍ਰ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਵਾਲ ਕਟਵਾਉਣਾ, ਕੰਨ ਛੇਦਨਾ, ਮੁੰਡਨ, ਛੁਰੀ ਵੱਧਣਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ, ਅਚਾਨਕ ਮੀਂਹ ਪੈਣਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ — ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ, ਦਸ, ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਲੱਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ — ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਨਿਰਾਵਰਾ', 'ਮਹਾਪਦਮਾ', 'ਸ਼ੰਕੁ', ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਕ੍ਰਮ, ਮਿਲਾਪ ਫਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਗੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਭਾਗਫਲ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਬਚਤ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਫਲ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਖਰੀ ਅਜੋੜ ਹੋਵੇ, ਅਜੋੜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਾਤ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਤਪਾਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵੰਡ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਸਮਤਰਾ' ਨਾਮਕ ਕਰਿਆ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਠੋਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਹੈ। ਧਨ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਅਜੋੜ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਧਾਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਉਤਪਾਦ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਨਿਘਨੀ' ਵੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਡਿੱਗਣ ਵਿੱਚ, ਹਿੱਸੇ ਸਰੀਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪਾਤ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੱਸੇ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਿੱਸੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਮਿਲਾਪ ਆਖਰੀ 'ਕਦਮ' ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾਰਦ ਜੀ। ਫਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾ, ਵੰਡ, ਡਿੱਗਾ, ਅਤੇ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਬਚਤ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਦਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਇੱਕ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵੀ ਧੁਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸੂਝ ਨਾਲ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।