ਮੁਨਿਵਰ! ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਕਈ ਧਾਤੂਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਵਤੀ, ਬਗਭੂਵ, ਭਵਿਤਾ, ਭਵਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਭਵਤ, ਅਭਵਤ, ਭਗਵਤ, ਭਵੇਚ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਤੀ, ਜਘਾਸ, ਅੱਤਾਤ, ਸ੍ਯਤੀ, ਅੱਤਵਾ, ਦਦਤ, ਦ੍ਵਿਰਘਾਸਾ, ਦਾਤ੍ਸ੍ਯਤ—ਇਹ ਵੀ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ਹਨ। ਦਿਦੇਵ, ਦੇਵਿਤਾ, ਦੇਵਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਅਦੀਵ੍ਯਤ, ਦੀਵ੍ਯੇਤ, ਦੀਵ੍ਯਾਤ—ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਨੋਤ, ਅਸੁਨੋਤ, ਸੁਨੁਯਾਤ, ਸੂਯਾਤ, ਅਸ਼ਾਵਿਤ, ਅਸੋਸ਼੍ਯਤ, ਉਤੁਦਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਅਤੌਤ, ਸੀਦਤ, ਓਤ੍ਸ੍ਯਤ, ਇਤੀ, ਰੁਣੱਧੀ, ਰੂਰੋਧ, ਰੋੱਧਾ, ਰੋਤ੍ਸ੍ਯਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਿਅਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਨੋਤੀ, ਤਤਾਨ, ਤਨਿਤਾ, ਤਨਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਤਨੋਤ, ਅਤਨੋਤ, ਤਨੁਯਾਤ—ਇਹ ਵੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ। ਅਕ੍ਰੀਣਾਤ, ਕ੍ਰੀਣਾਤ, ਕ੍ਰੀਣੀਯਾਤ, ਕ੍ਰੀਯਾਤ, ਅਕ੍ਰੈਸ਼ੀਤ, ਅਕ੍ਰੇਸ਼੍ਯਤ, ਚੋਰਯਤੀ, ਚੋਰਯਾਮਾਸ, ਚੋਰਯਿਤਾ, ਚੋਰਯਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਚੋਰਯਤੁ—ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ! ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਬੋਭੂਯਤੇ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਾਤੂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਦਾਤਤ ਸਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਸਮੈਪਦ ਰੂਪ ਕਰਤਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। ਮੁਨਿਵਰ! ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਵਿਧਾ ਜਾਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੂਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ "ਚਾਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਕ ਗਿਆ"। ਜਦੋਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ ਧਾਤੂ ਤੋਂ, ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਕਰਮਣੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, 'ਲ' ਪ੍ਰਤਿਆਯ ਵੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਫਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਫਲ-ਵਿਯੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਾਇਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਕਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਗੌਣ ਕਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਧੋਖਾ, ਉਪਕਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲਾਭ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਕਰਤਾ ਦੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਕ੍ਰਿਤ੍ਯਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਜਾਣਾ ਜਾਣਾ" ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ ਸਮਾਸ ਵਿੱਚ, "ਰਾਮਾ-ਅਧੀਨ", "ਅਨਾਜ ਲਈ", "ਯੂਪ-ਕਾਠ" ਆਦਿ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ। "ਪੰਜਗਵਾ", "ਦਸਗ੍ਰਾਮੀ", "ਤ੍ਰਿਫਲਾ" ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਰੂੜ੍ਹੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਈ 'ਞਿ' ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; "ਕੁੰਭਕਾਰ" ਆਦਿ 'ਕ੍ਰਿਤ' ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। "ਪੰਜਗੂ", "ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ ਵਾਲਾ", "ਮਧਿਆਨ੍ਹ", "ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ" ਆਦਿ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। "ਭਿਖਿਆ ਲਿਆਉ", "ਗਾਂ ਲਿਆਉ"—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਕ ਹਨ। "ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ", "ਦਵਿਜ", "ਦੋ-ਦੋ", "ਬ੍ਰਹਮ ਏਕ"—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਸਮਝੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵੇਦਿਕ ਧਾਤੂ ਰੂਪ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਧੁਨੀ ਦਾ ਨਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਪਤ ਤੱਤ, ਧੁਨੀ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਜਾਂ ਧੁਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 'ਪ੍ਰਿਸ਼ੋਦਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਦਿਕ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁੜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੂਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਗਤੀ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਣਯਾਤੀਤ ਹਨ ਜਾਂ "ਗ੍ਰਹਣਾਰਥ" ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਹਨ। ਜੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੀ ਵੱਧਤਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਰਾਤ", "ਵਿੰਬੀ", "ਕਦਰੂ", "ਅਵਿਟੁ"—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਜਸਨੇਯੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋਚਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ; ਸਾਡੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ"—ਇਹ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਸੋਨੇ ਨਾਲ", "ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ"—ਇਹ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ। "ਉਸਦੇ ਲਈ ਯਜਨਾ", "ਅਸੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ", "ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਜਾ ਕੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਪਕਾਓ"—ਇਹ ਵੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। "ਉਹ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮਾਪ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ"—ਇਹ ਵੀ ਰੂਪ ਹਨ। "ਉਹ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ", "ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ", "ਰੱਖੋ"—ਇਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮਾਸਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗੁੱਥੀ ਖੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।