ਪ੍ਰाचीन ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਭੇਦ ਸਮਝਾਏ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਜਾਂ ਅਡੋਲਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਸਰ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਦੋਵੇਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕੋਈ ਚੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਧਨ ਹੈ, ਪਰ ਧਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਅਧੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਲਗਭਗ’ ਜਾਂ ‘ਕਰੀਬ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਟੂ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵੈਦ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ abundance ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਪ ਵਿੱਚ ‘ਘੁੱਟਾਂ ਤਕ’ ਜਾਂ ‘ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ’ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਣਤੀ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ‘ਕਿਹੜਾ’, ‘ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ’ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ‘ਇੰਨੇ’, ‘ਕੁਝ’, ‘ਕਿੰਨੇ ਵਾਰੀ’, ‘ਕਿੰਨੇ’—ਇਹ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਦੋ ਤਰੀਕੇ’, ‘ਦੁਅਤ’, ‘ਦੋ ਹਿੱਸੇ’—ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ। ‘ਜੋੜਾ’, ‘ਤ੍ਰਿਕ’, ਅਤੇ ‘ਦੋ’, ‘ਤਿੰਨ’—ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: ਤ੍ਰੈਣ, ਪੌਸ਼ਣ, ਤੁਣਡੀਭ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀਵਲਾ, ਅਵਟੀਟਾ, ਵਨਾਟਾ, ਨਿਬਿਡਾ, ਚੈਕਸ਼ੁਸ਼ਾਕਿਨ, ਵਿਦਿਆਥੁੰਚੁ, ਬਹੁਤਿਥਾ, ਪਰਵਤਾ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਣਾ, ਚਿਲਾ, ਚਿਪਿਟਾ, ਚਿਕਵਾ, ਵਾਤੂਲਾ, ਕੁਟਾਪਾ, ਊਰਣਾਯੂ, ਮਰੂਤਾ, ਏਕਾਕੀ, ਚਰਮਣਵਤੀ, ਆਸੰਦੀ, ਵੰਚਾ, ਚਕ੍ਰੀਵਤ, ਤੂਸ਼ਣੀਕਾ, ਜਲਪਤਕੀ, ਸ਼ੰਤਾ, ਸ਼ੰਤੀ, ਸ਼ੰਯਸ਼ੰਤਾ, ਸ਼ੰਯੋਹੰਯੂ, ਸ਼ੁਭੰਯੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਵਿਦਿਆ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗ ਹਨ। ਭਾਵਤੀ, ਬਗਭੂਵਾ, ਭਵਿਤਾ, ਭਵਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਭਵਤ, ਅਭਵਤ, ਭਗਵਤ, ਭਵੇਚਾ—ਇਹ ਭਾਵ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਅੱਤੀ, ਜਘਾਸਾ, ਅੱਤਾਤ, ਸਯਤੀ, ਅੱਤਵਾ, ਦਦਤ, ਦਵਿਰਘਾਸਾ, ਦਾਤਸਯਤ—ਇਹ ਕਰਮਕ ਰੂਪ ਹਨ। ਦਿਦੇਵਾ, ਦੇਵਿਤਾ, ਦੇਵਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਅਦੀਵ੍ਯਤ, ਦੀਵ੍ਯੇਤ, ਦੀਵ੍ਯਾਤ—ਇਹ ਵੀ ਕਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਸੁਨੋਤ, ਅਸੁਨੋਤ, ਸੁਨੁਯਾਤ, ਸੂਯਾਤ, ਅਸ਼ਾਵਿਤ, ਅਸੋ੍ਯਤ, ਉਤੁਦਤੀ—ਇਹ ਕਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਅਤੌਤ, ਸੀਦਤ, ਓਤਸ੍ਯਤ, ਇਤੀ, ਰੁਣੱਧੀ, ਰੂਰੋਧਾ, ਰੋਧਾ, ਰੋਤਸ੍ਯਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਕਰਮਕ ਰੂਪ ਹਨ। ਤਨੋਤੀ, ਤਤਾਨਾ, ਤਨਿਤਾ, ਤਨਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਤਨੋਤ, ਅਤਨੋਤ, ਤਨੁਯਾਤ—ਇਹ ਵੀ ਕਰਮਕ ਰੂਪ ਹਨ। ਅਕ੍ਰੀਣਾਤ, ਕ੍ਰੀਣਾਤ, ਕ੍ਰੀਣੀਯਾਤ, ਕ੍ਰੀਯਾਤ, ਅਕ੍ਰੈਸ਼ੀਤ, ਅਕ੍ਰੇਸ਼੍ਯਤ, ਚੋਰਯਤੀ, ਚੋਰਯਾਮਾਸਾ, ਚੋਰਯਿਤਾ, ਚੋਰਯਿਸ਼੍ਯਤੀ, ਚੋਰਯਤੁ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਬੋਭੂਯਤੇ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਾਤੂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਦਾਤਤ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਰੂਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਪਰਸਮੈਪਦ ਦਾ ਕ੍ਰਿਆ-ਰੂਪ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਆਕਰਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਵਿਧਾ ਜਾਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦਰਸਾਉਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ, ਚਾਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਧਾਤੂ ਤਰਕ-ਭਾਵ ਜਾਂ ਪੈਸੀਵ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ‘ਲਾ’ ਪ੍ਰਤਯ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਵਿਅਕਤ ਫਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਕ ਕਰਮ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਕਰਮ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਹਾਇਕ, ਜਿਵੇਂ ਧੋਖਾ, ਗੌਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਕਰਮ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ‘ਕ੍ਰਿਤਿਆ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ’ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਆਧੁਨਿਕ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਸਮਾਸ ਵਿੱਚ, ‘ਰਾਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ’, ‘ਅਨਾਜ ਲਈ’, ‘ਯੂਪ-ਕਾਠ’—ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਰਮ, ਭਾਵ, ਗਿਣਤੀ, ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ, ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਗਿਆਨ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ।