ਮੁਨਿਵਰ, ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲ ਹੈ। ਸੰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਕ ਰੂਪ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖਤਕਾਲ ਦੱਸਣ ਲਈ ‘ḷṭ’ ਕਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਧਾਤੂ ਆਪ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦਰਸਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰਿਪੂਰਨਕਾਲ (ਪੂਰਨ ਕਾਲ) ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਸੰਹਿਤਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ‘ਹੋਤ੍ਰ’, ‘ਕਾਰ’, ‘ਸੇਯੰ’, ‘ਲਾਂਗਲੀ’, ਅਤੇ ‘ਾ’ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਪ੍ਰਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ‘ਸ਼ੀਤਾਰਤ’, ‘ਸੇਂਦ੍ਰ’, ਅਤੇ ‘ਸੌਕਾਰ’ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿਹੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਇੱਥੇ ਵਿ্ণੁ ਲਈ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਰਪਣ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਸ਼ੌਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਏਤਉ’ ਵਿ্ণੁ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ‘ਇਮਾਉ’ ਦੁਰਗਾ ਲਈ ਹੈ; ‘ਅਮੂ’ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ; ‘ਅਰਜੁਨਹ’ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ‘ਡ’ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਥੇ ਛੇ ਹੈ; ‘ਣਮਾਤਰਹ’ ਛੇ ਮਾਵਾਂ ਹਨ; ‘ਵਾਕਛੁਰ’ ਅਤੇ ‘ਵਾਗ੍ਧਸ੍ਰਿਥਾ’ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਹੁਣ ‘ਪ੍ਰਸ਼ਨ’ ਹਰਿ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ; ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਟੀਕਾ’ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਤੂੰ ਚਕਰਧਾਰੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਚੋਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈਂ। ਉਹ ਮਾਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਹਰੀ ਵੱਡਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੌਤ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਸ਼ਿਵ ਵੱਡਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੈ। ਕੇਸ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਚਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਰੰਗਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਮ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਫ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੀ ਪਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੋਮਾਂਸ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੋ, ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਹਨ। ਅੱਠ, ਹੇ ਮੁਨਿ, ਇਹ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਨ ਚੰਜਲ ਹੈ। ਉਸ਼ਨਸ ਅਤੇ ਆਵੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਉਹ ਲਾਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਗਾਂ, ਨੌਕਾ, ਰੂਪ, ਦੁੱਧ, ਭੁੱਖ, ਆਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਹਨ। ਅਗੇ, ਨੇਤਾ, ਪਾਣੀ, ਬੋਲੀ, ਕਰਤਾ, ਵਾਧੂ ਅਤੇ ਪਵਨ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਹੈ, ਲਹੂ ਹੈ, ਥੋੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਰੰਭ ਹੈ। ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹਿਲਣ ਵਾਲਾ, ਔਖਾ, ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ। ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਗੁਣ, ਦ੍ਰਵ, ਕਰਮ, ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਹਨ। ਕਲਾਵਾਨ, ਸਵੈਭੂ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਨ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ। ਧਨ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਹੱਥ; ਰਥ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ। ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਕੰਢਾ, ਵਿਸ਼, ਵਜ੍ਰ, ਸੱਪ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ, ਸੰਸਾਰ, ਦੋਵੇਂ, ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਪਿੱਛਲਾ, ਦੱਖਣੀ, ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲਾ। ਪਹਿਲਾ, ਆਖਰੀ, ਛੋਟਾ, ਅੱਧਾ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਉਲਟ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ। ਗਾਰਗਯ, ਨਾਡਾਯਣ, ਆਤ੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਗਾਂਗੇਯ ਮਾਤ੍ਰਕ ਭਰਾ ਹਨ। ਦੋ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਰਤਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਵੀ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਚੋਰ; ਸਮਾਨ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਤੱਕਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਹੀ ਧਨ ਹੈ; ਧਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਕਿੰਨਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਤਪਸਵੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਠੱਗ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ‘ਲਗਭਗ’ ਜਾਂ ‘ਕਰੀਬ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਟੂ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਨਿੰਦਾ; ਵੈਦ ਦੀ ਫਾਂਸੀ, ਸਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ। ਵਾਫਰਤਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ; ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ। ਹੋਰ ਕਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੱਟਾ—ਇਹ ਕੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਵਿਨਾਸੀ। ਮਾਪ ਵਿੱਚ, ‘ਘੁੱਟੀ ਤੱਕ’ ਅਤੇ ‘ਦੋਵਾਂ ਘੁੱਟਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ’। ‘ਕਿਹੜਾ’ ਅਤੇ ‘ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ’ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਰਵ ਗਿਆਨ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।