ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ‘ਰੰਗ’ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਤ ਹੈ। ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੱਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਿਆੰਜਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਵਿਆੰਜਨ ਨੂੰ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਸਵਰ ਨੂੰ ਉਸ ਧਾਗੇ ਵਾਂਗ ਜੋ ਮੋਤੀ ਨੂੰ ਪਰੋ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਆੰਜਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੁਬਾਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਠੋਠ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵਿਸਰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਲਟਲ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਆਵਾਜ਼ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਵਿਆੰਜਨਾਤਮਕ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਸਵਰਾਤਮਕ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਫੈਲਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸਵਰਾਤਮਕ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇ, ਉਹ 'ਸਵਰ-ਅੰਤ' ਜਾਣੋ, ਪਰ ਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਜੇ 'ਸ਼', '' ਜਾਂ 'ਸ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਸਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਸਿਲੇਬਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਆਯ, ਰੇਫ਼ ਸਮੇਤ, ਸਵਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ 'ਰ' ਸ਼ਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਹਲਕਾ ਮੰਨੋ। 'ਗੁਰੂ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਸਮਝੋ; ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਜਵਾਂ ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ ਹੈ, ਜੋ 'ਰ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, 'ਇ' ਅਤੇ 'ਉ' ਸਵਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਿਲੇਬਲਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਵਰ ਅਤੇ ਵਿਆੰਜਨ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। '' ਅਤੇ 'ਸ' ਵਿੱਚ ਖੁੱਲਾ ਰੂਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਹ' ਨਾਲ ਬੰਦ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਇ' ਅਤੇ 'ਉ' ਸਵਰ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟੀ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਲਿਤ ਹਨ। ਅੱਗੇ, ਅੰਤ ਦਾ ਨਾਸਿਕ, ਅਨੁਸਵਾਰ ਅਤੇ ਗਲ੍ਹਾ ਨਾਸਿਕ ਵੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨੋ; ਹੋਰ ਨੂੰ 'ਵਿਪੁਲਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੱਖਰ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਖੁੱਲਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜਾਣੋ। ਮੱਧ ਉਠੇ, ਸੁਰੀਲੇ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਉਠੇ—ਇਹ ਅੱਠ ਨਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਠੇ ਹੋਏ ਸੁਰ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੀਲਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਰਮ ਲਹਿਜ਼ਾ ਲਗਾਓ। ਇੱਥੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਜੇ ਕਿਸੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਉਚਾਰਣ ਆਪਣੇ ਵਿਅਾਕਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਮ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਮਾਲਾ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਸਲ ਤੱਤ 'ਤੇ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਰਾਤ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਜੋ ਮੱਧ ਦੀ ਹੈ, ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਦੋ ਅੰਨ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ ਖਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਦੁੱਧ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੂਰਬੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ (ਸੁਰ) ਅੱਗ ਦੀ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਠੀਕ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਧੁ ਅਤੇ ਘੀ ਪੀ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਚਾਹੀ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਰ ਅਤੇ ਵਿਆੰਜਨ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।