ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਚਾਰਣ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਅਵਗ੍ਰਹ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਪਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਜੇ ਅੱਖਰ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਉਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟਾ ਸੁਰ ਜਾਂ 'ਹ੍ਰਿ' ਅੱਖਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਜੋੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਗੁੱਛੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਪ੍ਰਿਯ', 'ਦੂਤ', 'ਘ੍ਰਿਤ', 'ਚਿੱਤ' ਅਤੇ 'ਅਤਿ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲਕੇ ਸੁਰ ਵਿਚ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਚਾਰਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। 'ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ' ਅਤੇ 'ਓ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਸਵਰੀਤ ਸੁਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਦੁਹਰਾ ਸੁਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਛੋਟਾ ਸੁਰ ਵੀ ਲੰਮਾ ਕਰਕੇ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਾਤਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਰਿਕ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅੱਖਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਚਾਰਣ ਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਰੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਹਨ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਸੁਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਾਪ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੱਧੀ ਮਾਤਰਾ ਜਾਂ ਅਣੁ-ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਪ' ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਅਗਲਾ ਅੱਖਰ ਉਸੇ ਵਰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ 'ਸਟਾਪ' ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਅ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਤ' ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਰੰਗੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਰੇਫਾ', 'ਰੰਗ', ਅਤੇ ਸੰਧਿ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਾਸਿਕਤਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਰ ਨਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਉਦਾਹਰਨ 'ਦਧਨਵਾ' ਹੈ। 'ਰੰਗ' ਨੂੰ ਇੰਝ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ ਸੁਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਅੰਜਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਵਿਅੰਜਨ ਨੂੰ ਮਣੀ ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਸੁਰ ਨੂੰ ਧਾਗਾ, ਜਿਸ ਤੇ ਉਹ ਮਣੀ ਪਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਥੇ ਵਿਅੰਜਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰ ਮਜ਼ਬੂਤ। ਜੀਭ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਠੋੜੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਅੱਠ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਵਿਸਰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਪਲਾਟਲ ਧੁਨੀ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਫੈਲਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਵਿਅੰਜਨ-ਆਧਾਰਿਤ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸੁਰ-ਆਧਾਰਿਤ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਫੈਲਾਅ ਹੋਵੇ, ਉਹ 'ਸੁਰ-ਆਧਾਰਿਤ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਤ ਸੁਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਮਝੋ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸਿੱਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਹੀਂ। ਜੇ 'ਸ਼', '', ਜਾਂ 'ਸ' ਅਗਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਮੰਨੋ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਸਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ। ਰਿਗ ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਸੁਤੰਤਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੈਰ ਦੀ ਮਾਪ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਪਸਰਗ, 'ਰੇਫਾ' ਸਮੇਤ, ਸੁਰ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ 'ਰ' ਹਲਕੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਸਿੱਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣੋ। 'ਗੁਰੂ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਸਮਝੋ; ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਭਿੰਨ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜਵਾਂ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ 'ਰਿ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ 'ਇ' ਅਤੇ 'ਉ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਰਿਚਾ ਇੱਕ-ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਰ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੋਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਸ਼' ਅਤੇ 'ਸ' ਵਿੱਚ ਖੁੱਲਾ ਰੂਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਹ' ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਛੰਦ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਾਏ, ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਤਾਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵੰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਵਨ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।