ਸੰਤ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਗੁੱਠੀਆਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਰ" ਜਾਂ "ਹ" ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਚੌਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ। ਜੇ ਪਿੱਛਲਾ ਅੱਖਰ ਅੰਤ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਨੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਉਹ 'ਸ਼', 'ਸ਼਼', 'ਸ' ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਚਾਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਤੇ ਚੌਥਾ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਨੁਸਵਾਰ, ਉਪਧਮਾਨੀਆ ਅਤੇ ਮੂੜਧਨਯਾ ਕਈ ਵਾਰ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਸੰਯੋਗ ਆਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਆੰਜਨ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਲਹਿਜਾ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੋਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਵੀ ਸੰਯੋਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਸਵਾਰ, ਜਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਫਿਕਸ ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਆਏ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਜਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਵਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਨੁਸਵਾਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਸਵਰ ਜਾਂ 'ਹ੍ਰਿ' ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਜੋੜਾ ਆਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਵੇਂ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਨੀਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਚਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਗੁੱਛੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨੀਚਾ ਹੀ ਹੈ। 'ਪ੍ਰਿਯ', 'ਦੂਤ', 'ਘ੍ਰਿਤ', 'ਚਿੱਤ' ਅਤੇ 'ਅਤਿ'—ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਵੇਂ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਚਾਰਣ ਨੀਵੇਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲਹਿਜੇ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। 'ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਰ' ਅੱਖਰ ਅਤੇ 'ਓ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਸ੍ਵਰੀਤ ਲਹਿਜੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਵੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਦੁਹਰੀ ਲਹਿਜਾ ਲੱਗੇ, ਉਥੇ ਛੋਟਾ ਸਵਰ ਵੀ ਲੰਮਾ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਦਾ ਸਮਾਂ "ਮਾਤਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਰਿਕ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੰਯੋਗ ਸਮਾਨ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਇਹ ਲਹਿਜਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਹਿਜਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਸਵਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਗਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਕ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅੱਧ ਮਾਤਰਾ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਣੁ-ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਪ' ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਅਗਲਾ ਅੱਖਰ ਵੀ ਉਸੇ ਵਰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸਟਾਪਸ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਅ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਤ' ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਰੰਗੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਅੱਧ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਰੇਫ', 'ਰੰਗ', ਲੁਪਤ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਾਸਿਕਤਾ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਚਾਰਣ ਵਿਚ ਨਰਮ ਤੇ ਦੋ ਮਾਤਰਾ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; 'ਦਧਨ੍ਵਾਅ' ਇਸ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। 'ਰੰਗ' ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਤ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਚਾਰ ਮਾਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ ਸਵਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਆੰਜਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਵਿਆੰਜਨ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਸਵਰ ਧਾਗਾ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵਿਆੰਜਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਸਵਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਭ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਠੋਠ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸibilants ਦੀਆਂ ਅਠ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹਿਲਚਲਾਂ ਜਾਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਵਿਸਰਗਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੈਲਟਲ ਵੀ ਉੱਥੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਉਚਾਰਣ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਵਿਆੰਜਨਾਤਮਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਸਵਰਾਤਮਕ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਫੈਲਾਵ ਹੈ, ਉਹ 'ਸਵਰਾਤਮਕ' ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ 'ਸਵਰ-ਅੰਤ' ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਸ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸibilants ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਲਹਿਜਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ।