ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੈਸ਼ਿਕ ਰਾਗ ਮਧਯਮ ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਵੇਤੀ’ ਨਾਮਕ ਵਾਦਯ-ਯੰਤਰ ਉਸ ਰਾਗ ਦਾ ਉਪਕਰਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸੁਰ ਮਧਯਮ ਹੈ, ਦੂਸਰਾ ਗੰਧਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਸੁਰ ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ ਸੁਰ ਨਿਸਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਸੁਰ ਪੰਚਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਥਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭੇਡ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਸੁਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੈੰਚ ਪੰਛੀ ਮਧਯਮ ਸੁਰ ਦਾ ਉਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘੋੜਾ ਧੈਵਤ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਨਿਸਾਦ ਦਾ। ਗੰਧਾਰ ਸੁਰ ਨਾਸਿਕਾ ਨਾਲ, ਮਧਯਮ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਧੈਵਤ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਤੇ ਨਿਸਾਦ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸੁਰ ‘ਸ਼ੰ’ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸੁਰ ਸਾਂਡ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਭ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਧਾਰ ਨੂੰ ‘ਸ਼ੁੱਧ’ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਧਯਮ ਸੁਰ ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਮ ਸੁਰ ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪੰਜ ਸੁਰ ਵੀ ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਂਜਾ ਸੁਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਭ ਸੁਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਸੁਰ ਤੁਸੀਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝੋ। ਪਹਿਲੇ ਸੁਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਜਾ ਦਾ ਵੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ। ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੰਧਾਰ ਸੁਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਰਾਦ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਵੇਂ ਸੁਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੋਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਨਿਸਾਦ ਸੁਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਨਿਸਾਦ ਸਾਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਦਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਾਰਵੀ ਅਤੇ ਗਾਤ੍ਰਵੀਣਾ, ਇਹ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਣਾਵਾਂ ਹਨ। ਗਾਤ੍ਰਵੀਣਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਮ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਵ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਵਿਅਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ। ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਾਓ। ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੋ। ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਮਾਪਾਂ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਭਾਜਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਭਾਜਨ ਕਰੇ। ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਾਮ ਅਤੇ ਰਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਛੱਡੋ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਗ ਹਿਲਾਵਣ ਨਾ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਕੱਛੂਏ ਵਾਂਗ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਸਿਮਟ ਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ। ਹੱਥ ਨੂੰ ਨੱਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਾਂ ਦੀ ਕੰਨ ਵਾਂਗ ਰੱਖੋ। ਹੱਥ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰੋ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ, ਨਾ ਗਾਉ, ਨਾ ਹਿਲੋ। ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਪੱਥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਕਲਾ ਗੁਪਤ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।