ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਰਾਜਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ "ਮੈਂ ਹਾਂ" ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਝ ਲੈਏ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ, "ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਹਾਂ" ਜਾਂ "ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ" ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ "ਮੈਂ ਹਾਂ" ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿੱਥੇ ਲਾਵਾਂ? ਇਹ ਸਰੀਰ "ਮੈਂ" ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਲੋਕ ਐਸਾ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਐਸਾ ਪੁੱਛਣਾ ਨਿਰਫਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ, ਰਾਜਨ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ "ਵ੍ਰਿਖ" ਜਾਂ "ਲੱਕੜ" ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਰਾਜਨ? ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਲੰਕੀਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਰਾਜਨ, ਜੋ ਪਲੰਕੀਨ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ। ਛਤਰੀ ਕਿੱਥੇ ਜੰਮੀ ਸੀ? ਇਹ ਤਰਕ ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਪਛਾਣ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ, ਰਾਜਨ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜਾ ਵੀ, ਰਾਜਨ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੀਜ਼, ਰਾਜਨ, ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੈਰ ਆਦਿਕ ਹੈ? ਇਹ ਨਹੀਂ—ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਰਾਜਨ? ਰਾਜਨ, ਤੂੰ "ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?" ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗੇ ਨਿਵਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਖੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਲੰਕੀਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਗੁਣ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਗੁਣ ਕਿਸਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੇ?" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਹਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ ਹੈ, ਸੱਚਾਈ ਲਈ।" "ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਸਮਝਾ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀਆਂ ਭਲਾਈਆਂ ਤੇ ਪਰਮ ਸੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ, ਯਜ, ਆਦਿਕ, ਸੁਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਚੀਆਂ ਭਲਾਈਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਧਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ, ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਰਮ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਰਾਜ ਆਦਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ...