ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਦੱਸੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਝੱਲਿਆ? ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਆਖੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਨੌਕਰ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਕਿਉਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੀਵ ਦੇਹ ਆਦਿਕ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਸਕੇ। ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਇੱਕ ਦੇਹ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਮਰਨ ਸਿਰਫ ਭੋਗ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਨ ਤਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਉਠਦੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰਤਣ 'ਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਜਨਮੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ-ਆਪਣ ਵਿਚ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ 'ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਨੀਵ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ? ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ, ਨ ਹੋਰ ਕੋਈ 'ਮੈਂ' ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਤੇ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਦੁਨੀਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਿਰਖ' ਕਿਉਂ ਆਖੀਏ ਜਾਂ 'ਲੱਕੜ' ਕਿਉਂ ਆਖੀਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਪਲਕੀ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ' ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ। ਜਿਹੜੀ ਪਲਕੀ ਅਨੰਦ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਾ। ਛਤਰੀ ਕਿੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ? ਇਹ ਤਰਕ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਨਾਮ ਰੂਪ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੂਜਾ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਰੂਪ-ਵਿਕਾਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ—ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਰ ਆਦਿਕ ਹੈ? ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੋ: 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਕਿਵੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੱਖਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਲਕੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਝਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗੁਣ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੇ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਖੋਜ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉੱਚੇ ਮੰਗਲ ਦੀ ਸੱਚਾਈ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਅਪਰੋਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਹੈ।