ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੇਵਕ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਜੋ ਪਲਕੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਮੇਰੀਆਂ رانਾਂ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਟ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲਕੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਠਾਹਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹੜਾ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਜੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕ੍ਰਿਆ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਇਉਂ ਹੀ ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਾਟਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ; ਕਿਹੜੀ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਿਹਾ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਲਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਭਾਰ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋਇਆ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਦਰੱਖਤ ਦੀ, ਘਰ ਦੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਠਾਹਰਿਆ? ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਭਾਰੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸੇਵਕ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਚ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਸੇਵਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ? ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਮੈਂ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਸੇਵਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਭ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਉੱਥੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ 'ਆਤਮਾ' ਨਹੀਂ, ਉਥੇ 'ਆਪਣੇ' ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ, 'ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਪਛਾਣ ਕਿੱਥੇ ਲਾਵਾਂ? ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਐਸਾ ਪੁੱਛਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਦਰੱਖਤ' ਜਾਂ 'ਲੱਕੜ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਪਲਕੀ ਸੁਖ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ। ਛਤਰੀ ਕਿੱਥੇ ਜਨਮੀ ਸੀ? ਇਹ ਤਰਕ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਪਛਾਣ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ—ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਰ ਆਦਿ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੋ—'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਤੇ, ਹੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?