ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਾਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਲੰਗੀਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਲੰਗੀਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਝਲਕ ਹੀ ਵੇਖਦਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦ ਪਲੰਗੀਨ ਦੇ ਅਣਗੌਲ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਸਿਆ। ਫੇਰ ਵੀ ਜਦ ਪਲੰਗੀਨ ਅਣਗੌਲ ਹੀ ਚੱਲੀ, ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਪਲੰਗੀਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ।'' ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਤੂੰ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ? ਨਾ ਤੂੰ ਮੋਟਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਤਾਕਤਵਰ ਦਿਸਦਾ।” ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਥੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਬੋਝ ਹੈ; ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।” ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਬੋਝ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਖਣਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ।'' ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਇਹ ਵੀ ਝੂਠ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।'' “ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਤੇ ਪੇਟ – ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲੰਗੀਨ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ?” “ਜੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।'' “ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਇੰਝ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।'' “ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।'' “ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟਾ ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।'' “ਫਿਰ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਚਪਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਖਿਆ?” “ਜਦ ਇਹ ਪਲੰਗੀਨ ਤੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਬੋਝ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ।'' “ਚਾਹੇ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ, ਘਰ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਬੋਝ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ?” “ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।'' ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ, ਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਨੌਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ?” “ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।'' “ਜੀਵਾਤਮਾ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਸਕੇ।'' “ਜਦ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਉਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ?” “ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਜਾਨਾ, ਏਹ ਸਾਰਾ ਭੋਗ ਵਾਸਤੇ ਹੈ।'' “ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਣਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ, ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ।'' “'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਜਨਮੀ।'' “ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋ ਨਾ-ਆਪ ਹੈ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।'' “ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ।'' “ਪਰ 'ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ', ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।'' “ਫਿਰ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ, ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਕਿੱਥੇ ਲਗਾਵਾਂ?” “ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਲੋਕ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।'' “ਫਿਰ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।'' “ਤੇ ਇਹ ਤੇਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਰਾਜਨ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਐਸਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।'' “ਇਸ ਲਈ, ਦਰੱਖਤ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਰਾਜਨ?” “ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਲੰਗੀਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ।