ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਰਨ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਿਠਾਸ ਤੇ ਲਾਡ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਉਹ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਹ ਥਾਂ, ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਬਾਹਦਾ। ਉਥੇ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਯਾਦ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੋਹਰਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਮੰਦੇ ਤੇ ਸੁਸਤ ਬੋਲ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਜ਼ਤ-ਆਦਰ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ, ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਤਕਾਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜੇ ਬਿਨਾਂ ਆਚਰਣ ਕਰੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਮੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਆਟੇ ਦੇ ਰੋਟ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਤੇ ਬੀਜ ਖਾਂਦਾ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਰੁੱਖੇ ਤੇ ਸੁੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲਸੀ ਤੇ ਸੁਸਤ ਸੀ। ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਯੋਗ ਆਚਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹੀ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਲੰਗੀਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਜਾਂਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਕੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ?" ਫਿਰ, ਉਹ ਨੌਕਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪਲੰਗੀਨ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕੋ ਥਾਂ ਸੀ, ਨੂੰ ਪਲੰਗੀਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਸੁਸਤ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਵੇਖਦਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਲੰਗੀਨ ਦੀ ਅਣਗੋਲ ਚਾਲ ਨੋਟ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪਲੰਗੀਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਅਣਗੋਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਪਲੰਗੀਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰਦਾ? ਨਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੋਟਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ।" ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਥੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਔਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜੇ।" "ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਭਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਹਿਣਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ।" "ਇਹ ਵੀ ਝੂਠ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਸਰਕਾਰ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।" "ਜੰਘਾ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਤੇ ਪੇਟ ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਪਲੰਗੀਨ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?" "ਜੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਇੰਝ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।" "ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਇੰਝ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਾਲਕ ਵਰਗੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਹੜੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕਹੀ?" "ਜਦ ਇਹ ਪਲੰਗੀਨ ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ, ਘਰ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ..." ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਚਕਾਰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਈ।