ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ ਦੀ ਦਹਾੜ ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ। ਦਰਿਆ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ ਦੂਰ ਤੁਰ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਟ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਗਿਆ—ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਛੋਟੇ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘਾਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਹਿਰਣ ਕਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇ ਕਦੇ ਦੂਰ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ, "ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇੜੀਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾ ਗਿਆ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੱਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?" ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਹਿਰਣ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਦਾ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਉਹ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕੁਲ ਸੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ ਤੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਿਆ, ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਯਾਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਵਿਜ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਪਨਯਨ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦਾ ਸੀ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਸੁਸਤ ਬੋਲੀਆਂ ਹੀ ਬੋਲਦਾ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਵਿਅੰਗ ਸੀ ਤੇ ਕਪੜੇ ਗੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਇੱਜ਼ਤ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਉਹ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੋਟਾ ਅੰਨ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਤੇ ਬੀਜ ਖਾਂਦਾ। ਜਦ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਕੁਟੰਬੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਰੁੱਖੇ ਤੇ ਸੋਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲਸੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਵਿਅੰਗਤਾ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਪਲਕੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਰ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਕੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਨੌਕਰ ਦੇ ਬੋਲਣ ਉੱਤੇ ਪਲਕੀ ਚੁੱਕੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਲਕੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਆਲਸੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ, ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਤੱਕਦਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪਲਕੀ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵੇਖੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪਲਕੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਅਣਗੋਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਪਲਕੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ? ਨਾ ਤੂੰ ਮੋਟਾ ਦਿਸਦਾ, ਨਾ ਤੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਲੱਗਦਾ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਥੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ।" ਸੱਚਮੁਚ, ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਭਾਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਖਣਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।