ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਭੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਕਤਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਵੀ—but ਉਸ ਜਾਗਰੂਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਭਿੰਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਅਦ੍ਵੈਤਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੌਣ ਨਕਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ? ਤੇਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇ enna ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕੇਸ਼ਿਦ੍ਵਜ! ਜਿਸ ਯੋਗ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਕੇਸ਼ਿਦ੍ਵਜ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੁ ਨਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਮੋਹ ਜਾਂ ਲਗਾਵ ਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ! ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਫਿਰ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਠਹਿਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਓਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਵੀ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗਾ ਦੇਸ਼ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੈਰਾਗੀ ਬਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੁ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਲਾ ਲਈ। ਹਰ ਸਵੇਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਸਵੇਰ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ, ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਪੀਣ। ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਗਈ। ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਗਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉੱਚਾ ਉਠ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਖੀ ਹਿਰਣ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਿਗਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘਾਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰਤਾ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ। ਸਵੇਰੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਸ਼ਰਮ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਦੇ ਉਹ ਹਿਰਣ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ, ਕਦੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ। ਕਦੇ ਸੋਚਦਾ—ਕਿਤੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਭੇੜੀਆ ਖਾ ਗਿਆ? ਜਾ ਕਿਸੇ ਬਾਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ?