ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਣੂ ਜੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਉਹ ਅੱਠ ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਣਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਓਸ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਜਨੇਊ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਾਲਾ, ਮੁਕੁਟ ਜਾਂ ਹਾਰ ਆਦਿਕ ਗਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਾਧਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਧਿਆਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਾਪਸ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕਤਾ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦੋਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਠੁਕਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਜਾਂ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇ en vedawan ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਸਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਿਧਵਜ, ਤੂੰ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਿਧਵਜ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਣੂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦੇ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ। ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਉਹਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਵਾ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਉਲਝਿਆ ਮਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਤਪੱਸਵੀ ਬਣ ਕੇ, ਵਿਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਹਰ ਸਵੇਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਆ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਫ ਜਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਸਵੇਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਵਾਪਰਿਆ...