ਇੱਕ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਰ ਮਨ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਨਾ ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਨਾ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸਕ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਢੀਠ ਕਰਕੇ ਟਿਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੂਰਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਉਭਰਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਰੂਪ—ਚਾਹੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ, ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੰਤਨ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ, ਚਲ-ਅਚਲ ਜੀਵ, ਸਭ ਵजूद ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਤਨਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ, ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰੀ ਦਾ ਸਥੂਲ ਰੂਪ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਕਰੇ। ਮਰੁਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਰੁੱਖ—ਇਹ ਸਭ, ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੱਕ, ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਜੀਵ—ਹਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਇਹ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਹਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਾਰ ਸੰਸਾਰ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਲੁਕ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ 'ਖੇਤਰ-ਗਿਆਤਾ' (kṣetrajña) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ। ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਸ਼ੂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਵੀ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਮਰ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ 'ਸਤ' (ਹੋਣਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ, ਪਸ਼ੂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਅਣਗਣੀ ਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ ਲਈ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਧਤਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠਣਾ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਸਭ ਆਧਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਅਸ਼ੁਧ ਹਨ। ਇਹ, ਜੋ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਧਾਰਨਾ ਹੈ—ਜੋ ਉਥੇ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ: ਜੇ ਮਨ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਸਦੇ ਗਲ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਚੌੜਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੱਥਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸਾਂਪ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਚੌੜਾ ਛਾਤੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।