ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਸੁਰੀ ਨੇ ਅਮਰਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਪਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕਪਿਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਅਡੋਲ ਬੁਧਿ ਤੇ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਕਪਿਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਸੀ। ਕਪਿਲੀ ਨੇ ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਰਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਉਹ ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਂਖਯ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਭਟਕਾਵਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨਾਸ਼ਕ, ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਉੱਚਤਮ ਸਤਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚੀ ਉੱਚਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੁਖ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਿਸ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇੰਦਰਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ, ਤੇ ਭਾਗ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਨਾਸ਼ਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ, ਚੁੰਬਕ, ਸੂਰਜਕਾਂਤ ਪੱਥਰ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਿੱਚ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਰੁਕ ਜਾਣਾ ਵੀ ਇਸੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰੂਪ, ਜਨਮ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਅਰਥ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਗਿਆਨ, ਪਾਠ, ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਬਲ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਦੁਖ ਸਹਿਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਸਾਲ, ਤਿਸ਼ਿਆ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ—ਇਹ ਸਭ ਮੌਤ ਰਾਹੀਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰਿਆਂ, ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਖ਼ੂਨ, ਮਾਸ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਠੀਕ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ-ਚਾਲਕ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਿਆ: ਜੇ ਇਹ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹੇ ਜਾਂ ਸਾਵਧਾਨ, ਕੀ ਅੰਤਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਲਈ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਇੱਥੇ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਫਿਰ, ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ ਪੰਚਸ਼ਿਖ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ।