ਇੱਕ ਨਿਰਭਿਕ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੱਕੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਜਲਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਧਿਆਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਮੇਤ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਧਿਆਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਣ 'ਤੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਪਰ ਜਦ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਇੰਝ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਅਨੰਦਮਈ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਰਿਗੁ, ਜੋ ਅਤਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?" ਇਸ 'ਤੇ, ਸਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਰਵਗਿਆ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਈ?" ਜਨਕ departed body ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ 'ਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਵਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੱਸੇ। ਉਹ ਸੱਚ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਚਾਈ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਿਥਿਲਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਦੁਵਿਧਾ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਅਨੰਤ, ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੰਜ ਧਾਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਯज्ञ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੇ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ। ਉਹ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਸ ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਆਸੁਰੀ ਨੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾਈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਪਿਲੀ ਸੀ; ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਪਿਲੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਕਪਿਲੀ-ਅਵਸਥਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਉੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਹ ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਗਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈ। ਉਹ ਨੇ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਾਂਖਿਆ ਵਿਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਕਰਮ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਨਿਰਾਸਾ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭ੍ਰਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨਾਸਕ, ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉੱਚਾ ਸੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।