ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਕੰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਤੇ, ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅੱਖ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕੰਨ ਹੈ। ਚਮੜੀ ਰਾਹੀਂ ਛੂਹਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਬਦਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੀ। ਇਹ ਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਥੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਗੁਣ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਰਜਸ ਗੁਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਮੋਹ ਨਾਲ, ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ: ਉਤਸ਼ਾਹ, ਖੁਸ਼ੀ, ਆਨੰਦ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ; ਅਸੰਤੋਖ, ਪੀੜਾ, ਸੋਗ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਧੀਰਜ; ਅਪਮਾਨ, ਮੋਹ, ਅਵਿਵੇਕ, ਨੀੰਦ ਅਤੇ ਸੁਸਤਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤ੍ਵ ਅਤੇ ਖੇਤਰਗ੍ਯ (ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ) ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਖੀ ਅਤੇ ਅੰਜੀਰ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੇਤਰਗ੍ਯ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਤ੍ਵ ਜਾਂ ਖੇਤਰਗ੍ਯ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਿੱਜਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਉਤਪੱਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਲੱਗ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਬੁੱਧੀ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।