ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ: ਕੋਈ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਂ ਤਪ-ਅਭਿਆਸ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਚਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਤਪ-ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਭੀਖਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦਾ ਵੰਡਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਣਵਾਸੀ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਤ੍ਵਿਕ ਭੋਜਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ, ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਠਣਾ, ਮਿਲਣ ਆਉਣਾ, ਨਿਰਵੈਰ ਬੋਲਣਾ, ਸੁਖਦਾਈ ਆਤਿਥਿ ਦੇਣਾ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਥਾਂ ਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਵਿਛੋਣੇ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਾਠ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸੰਭਾਲਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਤਿ-ਤਪ, ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਕਠੋਰਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚਾਈ, ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤਤਾ—ਇਹ ਹਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਥ ਹੀ, ਮਾਲਾ, ਗਹਿਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇਲ ਲਾਉਣਾ, ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ, ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਪਿਆਰੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਣਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸੁਖ ਭੋਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। ਵਣਵਾਸੀ ਲੋਕ ਵੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੀਰਥਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣ, ਸੂਰ, ਭੈਂਸ, ਬਾਘ ਤੇ ਹਾਥੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੱਕੜ, ਕੂਸ਼ਾ, ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਠੰਢ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਹਵਾ ਸਹਿ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਪਣੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦੋਸ਼ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ, ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਦੋਸਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਅਜਨਬੀ—ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ, ਅੰਡਜ, ਜਰਾਯੁਜ, ਸਵੇਦਜ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਨਾ ਬੋਲ ਕੇ, ਨਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਨਾ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਘਰ-ਵਿਹੂਣੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਢਲਾਨ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਕ੍ਰੋਧ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਦੁੱਖ, ਛਲ, ਨਿੰਦਾ, ਅਭਿਮਾਨ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਭੀਖਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੀਵਾ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?” ਉੱਤਰ ਆਇਆ, “ਉਹ ਲੋਕ ਪੁੰਨਯ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵਿਗੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਮੌਤ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਦੌਲਤ ਬਾਰੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਿੱਧਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਖੁਸ਼, ਕੁਝ ਦੁੱਖੀ; ਕੁਝ ਗਰੀਬ, ਕੁਝ ਧਨਵਾਨ ਹਨ। ਪਰ ਧਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਲੋਭ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਤਿੰਕੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਲ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਛਲ, ਚੋਰੀ, ਨਿੰਦਾ, ਈਰਖਾ ਹੋਵੇ—ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਾੜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ। ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਪੁੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਪਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਿਆਣਾ ਹੈ।” ਅਖੀਰ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ, “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?