ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਰਾਗ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਗੜੇ ਨਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੱਲ ਰੁਝੇ ਰਹੋ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰੋ। ਸੱਚ, ਵਰਤ, ਤਪ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਝੂਠ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਰਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਭੀ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇਹੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਹੂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਓਝਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕੀ ਹੈ? ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਪ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਾਮ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੌਰਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤੀਆਂ (ਇਸਤਰੀਆਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਹਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲ ਹਨ—ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਝੂਠ ਤੋਂ ਅੰਧਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹੀ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ, ਮੋਹ, ਹਿੰਸਾ, ਝੂਠ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ, ਪੀੜਾਵਾਂ, ਮੌਤ, ਬੰਧਨ, ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਥਕਾਵਟ, ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਪੀੜਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇਉਂ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਪ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ (ਸਵਾਧਿਆਇ) ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ, ਦੂਜਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਲਈ। ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਧਰਮ ਕਿੰਨੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਹ ਭਟਕ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਵਰਗ ਦੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗੀ ਗਈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਏ—ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਨਿਯਮ, ਵਰਤ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਆਲਸ ਛੱਡਣਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵੇਦ ਸੁਣਨਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਰੋਜ਼ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਾ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੂਜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਠ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ, ਪਾਠ ਦੇ ਫਲ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਅਭਿਆਸ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਜੋ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਵਣਵਾਸੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਭਿਖਿਆ ਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਣਵਾਸੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਵਧੀਆ ਬੈਠਕ ਤੇ ਸੋਣ ਦੀ ਵੱਧੀਆ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਣੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਪ, ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਕਠੋਰਤਾ ਨਿੰਦਤ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚਾਈ, ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਗਹਣੇ, ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇਲ ਲਾਉਣਾ, ਸਦਾ ਸੁਖ, ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਸੁਣਨਾ, ਪਿਆਰੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣਾ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਇਉਂ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸੁਖ ਭੋਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।