ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੱਕੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ—ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਜਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਜੋਤ ਜਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ, ਮਾਪ ਜਾਂ ਰੂਪ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਨਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਢੀ ਪਈ ਅੱਗ ਇੰਧਨ ਮੁੱਕਣ ਉੱਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਖ਼ਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਅੱਗ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਜੜ ਜੰਤੂਆਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵੈਤਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ, ਇਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਮਨਕਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਕੌਣ ਭੋਗਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਕੁਝ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ। ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਉੱਤੇ, ਨਾਂ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼। ਫਿਰ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਸਵਾਦ, ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁੱਖਮ ਗੁਣ—all ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਆਤਮਾ—ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਉੱਤੇ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਤਮਸ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਸਤਵ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਜੀਵ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਸੰਸਾਰ ਚਲਾਏ, ਉਹੀ ਮੂਲ ਹੈ। ਜੀਵ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਸ ਅਤੇ ਅੱਧ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਪਰੰਪਰ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੀ ਸਰੀਰਕ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਨਾਗ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—all ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਜੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਰੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਦ ਰੰਗ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਰੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਰੰਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਦਰਅਸਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਚਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰੰਗੀਨ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਦੁਇਜ) ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਅ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਇਜ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਵੈਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।