ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਕੁਝ ਪਦਾਰਥ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ, ਗਾੜ੍ਹੇ, ਤੇਲੀਆ, ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਾਦ ਦੀ ਸਮਝ ਬਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮਿੱਠਾ, ਨਮਕੀਨ, ਕਰਵਾ, ਕਸੈਲਾ, ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਦ ਹਨ। ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਰੌਸ਼ਨੀ) ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛੋਟਾ, ਵੱਡਾ, ਮੋਟਾ, ਚੌਕੋਣ, ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਗੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਖ਼ਤ, ਚਿਪਚਿਪੀਆਂ, ਚਿੱਟੀਆਂ, ਪਤਲੀਆਂ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਕਰਕਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਆਕਾਸ਼ (ਅੰਤਰਿਕਸ਼) ਨੂੰ ਇਕੋ ਗੁਣ—ਧੁਨੀ—ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਡਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗਾਂਧਾਰ, ਮਧਯਮ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਸੁਰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡੋਲ, ਨਗਾੜਾ, ਸ਼ੰਖ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਅਤੇ ਰਥ ਦੀ ਧੁਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਹਵਾ ਦਾ ਗੁਣ ਸਪਰਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਪਰਸ਼ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਕਰਕਸ਼, ਨਰਮ, ਚਿੱਟਾ, ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਣ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਤਕ ਮੰਨੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਨੌ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਅਣਿਯਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਸਿਰ ਵਿਚ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਤ ਜਾਂ ਮਲ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਉਦਾਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਆਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਸ ਤੇ ਰਸਾਵਾਂ ਦਾ ਵੰਡਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ (ਜਠਰਾਗਨੀ) ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਡੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਪਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਾਡੀਆਂ, ਦਸ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਿਚ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਹੰਡਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਨਿਰਰਥਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਇਸਨੂੰ ਖੱਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਨਿਰਰਥਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਵੀ ਨਾਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅੱਗ, ਜਦੋਂ ਇੰਧਨ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।