ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਮੁੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੇ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੌ ਦਿਵਿਆ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰੀ। ਉਥੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹਵਾ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਹਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਹਵਾ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜੀ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਵੰਝੀ, ਉਪਰ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਹਨੇਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਠੋਸਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਠੋਸਤਾ ਇਕੱਠ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮੰਨੋ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੱਤ-ਸਵਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਵੱਡਾ ਤੱਤ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਧਰਤੀ ਇਕੱਠ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸੁਣਨਾ, ਸੁਗੰਧ, ਸਵਾਦ, ਛੂਹ, ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਹ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਉਹ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ; ਤਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਅਮਾਪ ਹੈ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਕੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਰੁੱਖ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਅਦਿੱਖ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹਨ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਰੁੱਖ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਨਮੀ ਤੇ ਵਾਧਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਕੱਠ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਅੱਗ ਉਹ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; embodied beings ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਪੰਜ ਤੱਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਜੀਵ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਹਵਾਵਾਂ embodied being ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁਗੰਧ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।