ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਕੱਟ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮਾਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਮਹਾਨ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਅਤਿ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਆਸਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਮਝੋ; ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੋ ਦਿਵਿਆ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸਾਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਪਵਨ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਪਵਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਪਵਨ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਧੁਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਪਵਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹੀ, ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਗੂੰਜ ਹੋਈ। ਪਵਨ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਰ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਫਿਰ, ਇਕ ਹਨੇਰਾ ਉਭਰਿਆ, ਜੋ ਉਪਰ ਵਧ ਗਿਆ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਸੀ। ਅੱਗ ਤੇ ਪਵਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਠੋਸਪਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਠੋਸਪਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਤ-ਸਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਵੱਡਾ ਤੱਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਧਰਤੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸੁਣਨਾ, ਸੁੰਘਣਾ, ਚੱਖਣਾ, ਛੂਹਣਾ ਅਤੇ ਵੇਖਣਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਜੜੀ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਉਹ ਛੂਹਣ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਤਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂਹਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਧੁਨ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਕੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਰੁੱਖ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਅਣਦੇਖੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਰੁੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹਨ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਰੁੱਖ ਸੁੰਘਦੇ ਹਨ।