ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਭਰਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਤੇ ਹਵਾ—ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੌਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਲੋਕ ਤੱਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਭਰਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੰਸਾਰ ਵਿਚੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਜੀਵ-ਆਤਮਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸੇਵਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਜੋ ਸਰਵਜਗਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਜਾਂ ਮੈਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ Supreme Self ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਏਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਲਈ, ਭਰਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਭਰਗੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਆਕਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਜਨਮੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਮਲ ਰਚਿਆ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਮੱਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਸਿਆਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅੱਗ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਹਨ, ਬਾਂਹਾਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ; ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਉਹ ਜੋ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਜਿਆਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਿੰਨਾ ਅਕਲਪਨੀਯ ਤੇ ਅਸੀਮ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਦੀ ਮਾਪ ਸਵੈ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ। ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਮਝਣੋਂ ਕਸਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਿੱਧ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ? ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਆਸਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।