ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਾਖਾਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੰਕਾ ਜੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਬੜੀ ਦਯਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, “ਹੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਬਤਾਓ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਪਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁੰਨਯ, ਧਰਮਿਕ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੁ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਪੁੰਨਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁਖ-ਕਲਮਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਯਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਪੁੰਨਯ ਦਾ ਸੋਲਾਂਵਾਂ ਭਾਗ ਵੀ ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜੋ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨਯ ਪਾਏਗਾ! ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ, ਅਰਧ-ਵੇਦਿਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ ‘ਅੱਖ’ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਦਿਵਿਆ ਯਾਨ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਅਵਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਧਰਤੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੂਪ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਜੜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਵਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਵਾਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ—ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ, ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਲੋਕ, ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਸੇ, ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਸ਼, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਮਕਰ ਦੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰਗਭਦਰਾ, ਕਾਵੇਰੀ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਗਾ, ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁਧ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੁਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਵਾਰਾਣਸੀ (ਕਾਸ਼ੀ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੁਣੇ ਹਨ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ‘ਕਾਸ਼ੀ’ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ) ਦੂਰ ਨਹੀਂ।