ਜੋ ਭਗਤ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਇਕ ਰੂਪਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਗਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੋਸਤਾਨਾ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜੇਹੜਾ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਵਰ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ? ਇਸ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਸੰਕਾਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਤਵ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ! ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ ਜੋ ਭੈਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ, ਪਾਪ ਹਟਾਉਂਦਾ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾਰਦਾ ਤੇ ਆਯੁ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਉਸ ਦਾ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਮਹਾ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰੇਕ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਪਤੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਪਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਗੰਗਾ ਦੇ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧੀਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧਕਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਓਥੇ, ਵੇਦੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ 'ਚਸ਼ਮਾ' ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਆਖੀਏ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਵਿਹਾਨ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧਰਤੀ ਅਮਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੂਲ-ਜਨਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਹੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਵਿਸ਼ਨੂ ਖੁਦ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਪਰ, ਲੋਕ ਤਾਂ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੇਸ਼, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰਗਭਦਰਾ, ਕਾਵੇਰੀ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।