ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਵਯ ਭਗਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭਗਤੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਛਾ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਹਨ, ਉਹ ਅਤੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਉਸ ਅਟੱਲ ਆਧਾਰ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰ ਤੇ ਅਜਰ ਹੋਣ, ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ, ਇਥੇ ਵੀ, ਦੈਵੀ ਇਛਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੈਦਮਾਲੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਚੁੰਗੀਆਂ-ਮੰਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵੀ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸੀ—ਯਜ੍ਣਮਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ—ਜੋ ਬੜੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸਨ। ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਕਿੰਨਾ ਧਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਤਪ, ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਲਾਲਚ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੋਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ। ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲਾਲਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਢੇਪੇ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਛਾ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੂਰਖਤਾ ਵਲ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਵੀ, ਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਾਲਾ ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਅਫਸੋਸ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਪਹਾਸ ਆਦਿ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਸਰੀਰ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੁੱਢੇਪੇ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਧਨ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧਾ ਆਪ ਹੀ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਰ-ਨਾਰਾਏਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਡੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਰਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਬੁਢੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਸਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ—the ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੀ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।