ਅਥਰਵਣ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਦੋ ਰੂਪ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ 'ਯੋਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਹੇਠਲੇ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਆਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮਝ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕਰਤਾ ਪਣ ਹੈ, ਨਾ ਭੋਗਤਾ ਪਣ। ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੋਖ ਲਈ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਮੋਖ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਸਮਝ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਇਕ ਰੂਪ ਵੀ ਬਹੁ-ਰੂਪੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮੋਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਅਵਰਨਣਯੋਗ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਦਾ ਭਾਵ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣੋ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਵਿਅਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਹਨ: ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ, ਧਾਰਣਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਯਮ ਹਨ। ਅਹਿੰਸਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਲੈਣਾ ਚੋਰੀ ਹੈ; ਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਤਕਾਰੀ ਜਾਤੀ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਨ ਨਾ ਲੈਣਾ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਗੁਣ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਅਨੀਰਖਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਉਪਾਸਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਤਪੱਸਿਆ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਅੱਠ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਵਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ— ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਰ ਅਗਲਾ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਾਠ ਵਾਚਿਕ ਜਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਜਪ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਜਪ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।