ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਹਿਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਨੇੜਲੇ-ਧੀਰੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹੀ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੋ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਕਮਾਈ, ਹੁਣ ਕੌਣ ਲਏਗਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਲ ਵਿਚ ਘੁੱਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸਨੂੰ ਜਕੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਰਕ ਆਦਿਕ ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੁਖ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਰਗਾ ਅਸਮਝ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਿ्णੂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਵਸ਼੍ਯ ਦੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ-ਜੀ ਨਰਕ ਜਿਹਾ ਦੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿ्णੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਡਾਲ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਿਹੜੇ ਪਾਪੀ, ਮੂਰਖ, ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ? ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੇ। ਐਸੇ ਲੋਕ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਖ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੇ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ। ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲੋਭ ਤੋਂ ਉਸ ਵਿਚ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਬੁੱਧਿ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਉਪਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ। ਤੁਸੀਂ ਜਦ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ—ਹਰੀ ਰਾਖਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਿ्णੂ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ, ਅਜਰ ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਉਸ ਸੱਚੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ। ਜੋ ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਸਰਬ-ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਨ ਲਵੇ। ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿ्णੂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਇਆਲੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਰੀ, ਜੋ ਨਾਸ ਰਹਿਤ, ਜਰਾਵਸਤੂ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿ्णੂ ਦਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ। ਜੋ ਸਰਬ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।