ਜੋਤਿ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵਿਵਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ: ਜਦੋਂ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਲੀਨਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਅਟੱਲ, ਅਨੰਤ, ਸਰਵੋਚ ਅਤੇ ਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਜੋਤ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਤ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜੜ-ਚੇਤਨ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੋਏ ਕਰਮ—ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ—ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਚਾਹੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁੱਗ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਣ। ਅਟੱਲ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੇਕ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਹਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਜੜ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੜਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਬੀਜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੜਕਾਓ, ਸਹੀ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਪੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਬਲਦੇ, ਫਿਰ ਜੜ ਬਣਦੇ; ਜੜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ, ਫਿਰ ਪੱਤੇ, ਡੰਡੀ, ਤੇ ਤਣੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਣਿਆਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਫੁੱਲ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਨਹੀਂ; ਕਈ ਫਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਫੁੱਲ ਪੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ ਤੋਂ ਭੁੰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੁੰਨ ਵਿੱਚ, ਭੋਗਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ, ਪੌਦੇ ਦੀ ਸਾਰ ਭੁੰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਚਾਵਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੋਗਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਜੀਵ ਕੀੜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ—ਅਧੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੀਵਦੇ, ਅਧੂਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ, ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ, ਠੰਢ, ਹਵਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਸਦਾ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਪਿਆਸੇ, ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਮੂਤਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜੀਵ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ, ਵਿਅਰਥ ਚਿੰਤਾ, ਸਦਾ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ, ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼, ਹਵਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਅਸਰ, ਕੁਝ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਖਾਣਾ, ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਜੜ, ਕੰਦ, ਤੇ ਫਲ ਖਾਣਾ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣਾ, ਤੇ ਦੁਖ ਭੋਗਣਾ। ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਹਵਾ, ਮਾਸ, ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦੇ, ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਘਰ-ਪਾਲਤੂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖ—ਆਪਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਝੱਲਣਾ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣਾ, ਮਾਰੇ ਜਾਣਾ, ਹਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ—ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਜੀਵ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ, ਅਛੂਤ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸਫਾਈ ਵਾਲਾ, ਕੁੰਭਾਰ, ਲੋਹਾਰ, ਸੁਨਾਰ, ਜਲਾਹਾ, ਦਰਜੀ, ਵਿਆਕੁਲ, ਭਿਖਾਰੀ, ਧੋਬੀ, ਲੇਖਕ, ਨੌਕਰ, ਹਮਾਲ, ਗਰੀਬ, ਜਾਂ ਅੰਗ-ਵਿਕਲਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦੁਖ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਮਾਰੀ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ-ਠੰਢ, ਬਲਗਮ, ਗਠ, ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ, ਗਰਭ, ਪਾਸੇ ਆਦਿ ਦੀ ਪੀੜਾ—ਭੋਗਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੀਜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਬੀਜ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੀਜ-ਰਕਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੰਦੇ ਦੀ ਆਕਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉਲਟਦਾ-ਪਲਟਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਕਾਰ, ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ, ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ-ਜੋੜ, ਪੰਜਵੇਂ 'ਤੇ ਨਖ, ਛੇਵੇਂ 'ਤੇ ਨਖ-ਜੋੜ, ਨਾਭੀ-ਤੰਤੂ ਨਾਲ ਪਲਦਾ, ਗੰਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਖੂਨ, ਹੱਡੀਆਂ, ਕੀੜੇ, ਚਰਬੀ, ਮੱਦ, ਨਸਾਂ, ਵਾਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗੰਦੇਪਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ, ਖੱਟੇ, ਨਮਕੀਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਜਲਦਾ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਪੀੜਾ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੜਦਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਹਾ! ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹਾਂ! ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੌਕਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ, ਘਰ, ਖੇਤ, ਧਨ, ਅਨਾਜ ਦੇ ਲਗਾਓ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਧਨ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ, ਚੋਰੀ, ਵਾਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅੰਧੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਖ ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ, ਹੁਣ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਆ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਜਲਦਾ ਹਾਂ।' 'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਰਮ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਹਾ! ਦੁਖ ਤਾਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਨੌਕਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਪਤਨੀ ਲਈ, ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਧਨ ਲਿਆ। ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਈਰਖਾ ਹੋਈ। ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੀ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਜੀਵ, ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼, ਕਦੇ ਅੰਦਰੋਂ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ, ਸੱਚ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼, ਸਪ, ਮੁਨੀ, ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਵੈਦਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਸਹਿਣ ਯੋਗ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦਾ ਉਪਾਯ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਡੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।' ਹੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ, ਜਨਮ ਸਮੇਂ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਜੀਵ ਹਵਾ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਇਕੱਠੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਕਰਕੇ, ਜਨਮ ਦੀ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ 'ਚ ਦਬ ਕੇ, ਜਦ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਪਿਛਲੇ ਦੁਖ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਗੰਦ ਤੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰੋਣ 'ਤੇ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਲੇ ਦੁਧ ਆਦਿ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਕਈ ਸਰੀਰਕ ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਇੰਝੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਚੌਂਚਲਤਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ: ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਮਾਰ, ਸਦਾ ਘੁੰਮਣਾ, ਧੂੜ, ਰਾਖ, ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ, ਲੜਾਈ ਕਰਨਾ, ਗੰਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਰੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ। ਇਹ ਹੈ ਜੀਵ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੁਖਮਈ, ਕਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਜੀਵਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਉਧਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।