ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਧੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਨੁੱਕਲੇ ਪੱਥਰ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਂਟੇ ਸੂਈਆਂ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਖਾਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪਾਪੀ ਰੋ ਰਹੇ, ਚੀਕ ਰਹੇ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ। ਕੁਝ ਪਾਪੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵੱਧੇ ਹੋਏ ਬੋਝ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰਦੇ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਸੁੱਜੇ ਹੋਏ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਛਤਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ – ਚਾਹੇ ਜਾਣ-ਬੂਝ ਕੇ ਕੀਤੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ – ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਘੀ, ਸ਼ਹਦ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ! ਜਿਹੜੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਿੰਦੇ, ਖੀਰ ਖਾਂਦੇ, ਜਾਂ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਜਮੀਨ ਜਾਂ ਘਰ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹਵਾਈ ਰਥੀ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਘੋੜੇ, ਵਾਹਨ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ! ਜਿਹੜਾ ਬੈਲ ਦਿੰਦਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹਵਾਈ ਰਥੀ 'ਚ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਯਮ ਰਾਜ ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਗ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ! ਨਰਕ ਦਾ ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਵੀ ਅਸਥਾਈ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਅਟਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਰੀਰ – ਜੋ ਪੀੜਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ – ਮੈਲ ਤੇ ਹੋਰ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ; ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਚੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਮ ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਗੂੰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਤੇ ਉਹ ਅੰਜਨਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਲੰਬੀ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਵੀ ਉਥੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਪਾਪੀਓ, ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਓ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ ਹੋ! ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨੌਕਰ, ਦੋਸਤ, ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਜੋ ਮਨ ਚਾਹਿਆ ਉਹ ਕਰ ਬੈਠੇ।