ଗାଯତ୍ରୀଛନ୍ଦ ଆଖ୍ଯାତଂ ଦେଵତା ଶାରଦାଭିଧା
ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଶାରଦା।
ପଦ୍ମଚକ୍ରଗୁଣୈଣାଂଶ୍ଚ ଦଧତୀଂ ଚ ତ୍ରିଲୋଚନାମ୍
ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁଶର ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ସହିତ।
ଧ୍ଯାତ୍ଵୈଵଂ ତାରପୂର୍ଵାଂ ତାଂ ନ୍ଯସେନ୍ଙନ୍ତକଲାନ୍ଵିତାମ୍
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, 'ତ' ଅକ୍ଷର ପ୍ରଥମରେ ରଖି, ଶେଷ କଳା ସହିତ ତାକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ହୃଦଯାଦିଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତେ ଜାତୀଃ ସଂଯୋଜ୍ଯ ଵିନ୍ଯସେତ୍
ହୃଦୟ ଆଦିରୁ ଚତୁର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅକ୍ଷରଗୁଡିକୁ ଯୋଡି ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵେଷ୍ଟଦେଵଂ ତଂ ଭୂଷାଯୁଧସମନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜିତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ।
ନ୍ଯସ୍ଯାଙ୍ଗଷଟ୍କଂ ତନ୍ମୂର୍ତୌଂ ତତଃ ପୂଜନମାରଭେତ୍
ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଦେହରେ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ରଖି, ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତ୍ରିକୋଣଂ ଚତୁରସ୍ରଂ ଵା ଵାମଭାଗେ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ଚ
ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ତ୍ରିକୋଣ କିମ୍ବା ଚତୁରସ୍ର ରେଖା କେଉଁଠି ଚିତ୍ରିଲେ।
ତତ୍ରାଗ୍ନିମଣ୍ଡଲଂ ଚେଦ୍ଵା ପାତ୍ରଂ ସଂକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚାସ୍ରତଃ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଳ କିମ୍ବା ଏକ ପାତ୍ର ରଖି, ସେଥିକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଲେ।
କ୍ଲିମମାତୃକା ପୂଲମୁଞ୍ଚରନ୍ପୂରପେଜ୍ଜଲୈଃ
'କ୍ଲିମ୍' ଓ ମାତୃକା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ପାତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂରଣ କଲେ।
ଗୋମୁଦ୍ରଯାମୃତୀକୃତ୍ଯ କଵଚେନାଵଗୁଣ୍ଠଯେତ୍
ଗୋମୂତ୍ର ଓ ଅମୃତ ଭଳି କରି, ଏହାକୁ କବଚରେ ଢାକିଲେ।
ସାମାନ୍ଯାର୍ଘମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ନୃଣାମ୍
ଏହି ସାଧାରଣ ଅର୍ଘ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଛି।
ଆତ୍ମାନଂ ଯାଗଵସ୍ତୂନି ତେନ ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପୁଥକ୍
ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଜଳରେ, ନିଜେ ଓ ଯଜ୍ଞର ସାମଗ୍ରୀକୁ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶିକ୍ଷା କଲେ।
ଚତୁରସ୍ରେଣ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସଂକ୍ଷାଲ୍ଯାର୍ଘୋଦକେନ ଚ
ଚତୁରସ୍ର ରେଖାରେ ଘେରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଜଳରେ ଧୋଇଲେ।
ଆଗ୍ନେଯାଦିଷୁ କୋଣେଷୁ ହୃଦାଦ୍ଯଙ୍ଗଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଆଗ୍ନେୟ ଓ ଅନ୍ୟ କୋଣରେ, ହୃଦୟ ଆଦି ଚାରି ଅଙ୍ଗ ରଖିଲେ।
ମୂଲଖଣ୍ଡତ୍ରଯେନାଥାଧାରଶକ୍ତିଂ ତୁ ମଧ୍ଯଗାମ୍
ମୂଳ ତିନି ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା, ମଧ୍ୟରେ ଆଧାର ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ପ୍ରତିଷ୍ଟାପ୍ଯ ତ୍ରିପଦିକାଂ ପୂଜଯେନ୍ମନୁନାମୁନା
ତିନି ପଦ ରୂପକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କଲେ।
ଅମୁକାର୍ଧ୍ଯେତି ପାତ୍ରାନ୍ତେ ସନାପହୃଦଯୋଂଽତିମେ
ପାତ୍ରର ଶେଷରେ, 'ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଅମୁକଙ୍କୁ' ବୋଲି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ସ୍ଵମନ୍ତ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ଶରଂଵଂ ସଂସ୍ଯାପ୍ଯାଯ ସମର୍ଚଯେତ୍
ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ଶରକୁ ସେଠାରେ ରଖି, ପୂଜା କଲେ।
ଵର୍ମ ଫଟ୍ ହୃଦଯଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯାଯ ହୃଦଯଂ ମନେଃ
କବଚ 'ଫଟ୍', ହୃଦୟ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ପାଇଁ; ମନ୍ତ୍ରର ହୃଦୟ ଅଛି।
ଅମୁକାର୍ଧ୍ଯେତି ପାତ୍ରାନ୍ତେ ନମୋନ୍ତସ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷିଵର୍ଣଵାନ୍
ପାତ୍ରର ଶେଷରେ, 'ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଅମୁକଙ୍କୁ' ବୋଲି, ନମସ୍କାର କରି, ତିନି ଅକ୍ଷରର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତତଃ ଶୁଦ୍ଧଜଲୈର୍ମୂଲଂ ଵିଲୋମମାତୃକାଂ ପଠନ୍
ତାପରେ, ପବିତ୍ର ଜଳରେ, ବିପରୀତ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୂଳକୁ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଓଁ ସୋମମଣ୍ଡଲାଯେତି ଷୋଡଶାନ୍ତେ କଲାତ୍ମନେ
'ଓଁ, ସୋମ ମଣ୍ଡଳକୁ' ବୋଲି, ଷୋଡଶ କଳାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିବା ଜନକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତତ୍ର ଷୋଡଶସଂଖ୍ଯାକା ଯଜେଞ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ କଲାଃ
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୋଳେ କଳାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମୁଦ୍ରଯାମୃତୀକୃତ୍ଯାଚ୍ଛାଦଯେନ୍ମତ୍ସ୍ମମୁଦ୍ରଯା
ଗୋମୁଦ୍ରାକୁ ଅମୃତ ଭାବରେ କରି, ମତ୍ସ୍ୟ ମୁଦ୍ରାରେ ଢାକିବା ଉଚିତ।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵେଷ୍ଟଦେଵଂ ଚ ତତୋ ମୁଦ୍ରାଃ ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍
ଇଚ୍ଛିତ ଦେବତାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପରେ ମୁଦ୍ରାଗୁଡିକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ମହାମୁଦ୍ରାଂ ଯୋନିମୁଦ୍ରାଂ ଦର୍ଶଯେତ୍କ୍ରମତଃ ସୁଧୀଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନୁକ୍ରମରେ ମହାମୁଦ୍ରା ଓ ଯୋନିମୁଦ୍ରାକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିଭିସ୍ତତ୍ର ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵତାଂ ସ୍ମରନଟ୍
ସେଠାରେ ଦେବତାକୁ ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଏହାସହ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶଙ୍ଖାଦ୍ଦକ୍ଷିଣଦିଗ୍ଭାଗେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀପାତ୍ରମାଦିଶେତ୍
ଶଙ୍ଖର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଛିଟା ଦେବା ପାତ୍ରକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵାତ୍ମନେ ହୃଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାତତ୍ତ୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ
ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱରେ ହୃଂ ନାମରେ ନମସ୍କାର; ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ୱରେ ନମସ୍କାର।
ପ୍ରୋକ୍ଷେତ୍ପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈଶ୍ଚାପି ମଣ୍ଡଲଂ ଵିଧିଵତ୍ସୁଧୀଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମଣ୍ଡଳକୁ ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ।