ମାତରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମାପୋ ଦେଵ୍ଯଃ ପୁନନ୍ତୁ ମାମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମାତା, ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପ ଜଳ, ମୋତେ ପବିତ୍ର କର।
କ୍ଷାଲଯନ୍ତି ଚ ତାଂ ସ୍ପର୍ଶାଦାପୋ ଦେଵ୍ଯଃ ପୁନନ୍ତୁ ମାମ୍
ତାଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶରେ ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ; ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପ ଜଳ, ମୋତେ ପବିତ୍ର କର।
ଲଲାଟେ କର୍ଣଯୋରକ୍ଷ୍ଣୋରାପସ୍ତଦ୍ଧନ୍ତୁ ଵୋ ନମଃ
କପାଳ, କାନ ଓ ଚକ୍ଷୁରେ—ଜଳ ଏହାକୁ ଦୂର କରୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ସନ୍ତୋଷଃ କ୍ଷାନ୍ତିରାସ୍ତିକ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯା ଭଵତୁ ଵୋ ନମଃ
ସନ୍ତୋଷ, କ୍ଷମା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଜ୍ଞାନ—ଏଗୁଡିକ ତୁମର ହେଉ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ପିବେଦ୍ଧିରୁଦ୍ଧଂ ନୋ କୁର୍ଯାଦେଷାଂ ତୁ ନିଯତୋ ଵିଧିଃ
ପ୍ରାଣ ଅଟକାଇ ରଖି ଜଳ ପିବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ ନିୟମ।
ସ୍ଵେଷ୍ଟଦେଵଂ ସମୁଦ୍ଵାସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରୀ ମାର୍ତଣ୍ଡମଣ୍ଡଲେ
ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେବତାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ର ପଠକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ—
ଵାସସୀ ପରିଧାଯାଥ କୁର୍ଯାତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାଦିକଂ ସୁଧୀଃ
ସୁଚିତ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ପରେ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥଵା ଭସ୍ମନା ସ୍ନାତୋ ରଜୋଭିଶ୍ଚୈଵ ଵାକ୍ଷମଃ
ଅଥବା, ଜଣେ ନିଜକୁ ଆଶ ଅଥବା ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—
କେଶଵେନ ତଥା ନାରାଯଣେନ ମାଧଵେନ ଚ
—କେଶବ, ନାରାୟଣ ଓ ମାଧବ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—
ମଧୁସୂଦନତ୍ରିଵିକ୍ରମାଭ୍ଯାମୋଷ୍ଠୌ ଚ ମାର୍ଜଯେତ୍
—ମଧୁସୂଦନ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଓଠକୁ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ହୃଷୀକେଶପଦ୍ମନାଭାଭ୍ଯାଂ ସ୍ପୃଶେଞ୍ଚରଣୌ ତତଃ
ତାପରେ, ହୃଷୀକେଶ ଓ ପଦ୍ମନାଭ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସୁଦେଵେନ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ସ୍ପୃଶେନ୍ନାସିକେ ତତଃ
ପରେ, ଭାସୁଦେବ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନାକକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଧୋକ୍ଷଜନୃସିଂହାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରଵଣେ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍ତଥା
ଏହିପରି, ଅଧୋକ୍ଷଜ ଓ ନୃସିଂହ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ହରିଣା ଵିଷ୍ଣୁନାଂସୌ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଚମନଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ହରି ଓ ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହି କ୍ରିୟାକୁ ବୈଷ୍ଣବ ଆଚାମନ କୁହାଯାଏ।
ମୁଖେ ନସୋଃ ପ୍ରଦେଶିନ୍ଯାନାମଯା ନେତ୍ରକର୍ଣଯୋଃ
ମୁଁହ, ନାକ, ଆଙ୍ଗୁଠି, ଚକ୍ଷୁ ଓ କାନ—
ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାଶିଵୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵୈଃ ସ୍ଵାହାନ୍ତୈଃ ଶୈଵମୀରିତମ୍
—ଏଠାରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ 'ସ୍ୱାହା' ଶବ୍ଦରେ ଶିବ ଉପାସନା କ୍ରିୟା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାସିଵୈରେଵ ଶୈଵଂ ସ୍ଵାହାଵସାନିକୈଃ
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ, 'ସ୍ୱାହା' ଓ 'ବସାନ' ଶବ୍ଦ ଯୋଗେ ଶିବ ଉପାସନା କ୍ରିୟା କରାଯାଏ।
ଵାଗ୍ଲଜ୍ଜାଶ୍ରୀମୁଖୈଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜାଚମନମର୍ଥଦମ୍
ବାଣୀ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଶ୍ରୀ ନାମ ଉପରେ ଆଧାର କରି, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତି ଦେଇଥିବା ଆଚାମନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
ନନ୍ଦକଂ ହୃଦଯେ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରେ ଚୈଵ ଭୁଜଦ୍ଵଯେ
ନନ୍ଦକକୁ ହୃଦୟରେ, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ଣମୂଲେ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଟେ ନାଭୌ କକୁଦ୍ଯପି
କାନର ମୂଳ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ, ପିଠ, ନାଭି ଓ ପିଠର ଉଚ୍ଚାଂଶ ଉପରେ—
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଦ୍ଭଵଂ ଭସ୍ମ ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ର୍ଯଂବକେଣ ତୁ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଭସ୍ମକୁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନେବା ଉଚିତ।
କ୍ରମାତ୍ତତ୍ପୁରୁଷାଘୋରସଦ୍ଯୋଜାତାଦିନାମଭିଃ
ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ସଦ୍ୟୋଜାତ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମଗୁଡିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—
ଶୈଵଂ ଶାକ୍ତସ୍ତ୍ରିକୋଣା ଭଂ ନାରୀଵଦ୍ଵା ସମାଚରେତ୍
ଶିବ ଓ ଶାକ୍ତ ଉପାସକ ତ୍ରିକୋଣ ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଜନାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଚମ୍ଯ ଵିଧିଵନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଵାହ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଆଚାମନ କରି, ମନ୍ତ୍ରପାଠକ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ତୀର୍ଥ ଜଳ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ସପ୍ତଧା ତଜ୍ଜଲେନାଥ ମୂର୍ଦ୍ଧାନମଭିଷେଚଯେତ୍
ପ୍ରଭୁ, ସେହି ପାଣିରେ ସାତ ବାର ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଦାଯ ଵାମହସ୍ତେଂଽବୁ ଦକ୍ଷେଣାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ପାଣିନା
ବାମହସ୍ତରେ ପାଣି ନେଇ, ଡାହାଣ ପାଣିରେ ତାହାକୁ ଢାକିବା ଉଚିତ।
ମୂଲେନ ତସ୍ମାତ୍ ଶ୍ଚୋତଦ୍ଭିର୍ବିନ୍ଦୁଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵମୁଦ୍ରଯା
ମୂଳରୁ ଝରିବା ଫୁଟିଫୁଟି ପାଣିରେ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଦ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ତଦକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ନାସିକାନ୍ତିକମାନଯେତ୍
ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେହି ଅକ୍ଷର ତିଆରି କରି, ନାକର ଟିପ୍ସ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯାନ୍ତର୍ଗତଂ ତେନ କଲ୍ମଷଂ ତଜ୍ଜଲଂ ପୁନଃ
ସେହି ପାଣିରେ ଭିତରର ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଧୋଇ ଦେବା ଉଚିତ; ପୁଣି, ସେହି ପାଣିରେ
କ୍ଷିପେଦସ୍ତ୍ରେଣ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍କଲ୍ପିତେ କୁଲିଶୋପଲେ
ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ବଜ୍ରପାଷାଣ ଉପରେ ପାଣିକୁ ଫିଙ୍ଗିବା ଉଚିତ।