ମନନାତ୍ରାଣଧର୍ମତ୍ତ୍ଵାନ୍ମନ୍ତ୍ର ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରିଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ମନ୍ତ୍ର' ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ।
ସ୍ତ୍ରୀମନ୍ତ୍ରାସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଠାନ୍ତାଃ ସ୍ଯୁଃ ପୁଂମନ୍ତ୍ରା ହୁଂଫଡନ୍ତକାଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରରେ ଶେଷ ହୁଏ ସେଗୁଡିକ ନାରୀ ମନ୍ତ୍ର; 'ହୁଁ' କିମ୍ବା 'ଫଟ୍' ରେ ଶେଷ ହୁଏ ସେଗୁଡିକ ପୁରୁଷ ମନ୍ତ୍ର।
ପୁନ୍ଦୈଵତାସ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରା ସ୍ଯୁର୍ଵିଦ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରୀଦୈଵତା ମତାଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ପୁରୁଷ, ସେଗୁଡିକୁ ମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ନାରୀ, ସେଗୁଡିକୁ ବିଦ୍ୟା କୁହାଯାଏ।
ତାରାନ୍ତ୍ଯରେଫଃ ସ୍ଵାହାସ୍ତୁ ତତ୍ରାଗ୍ନେଯାଃ ସମୀରିତାଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର 'ତାରା', 'ରେଫ' କିମ୍ବା 'ସ୍ୱାହା' ରେ ଶେଷ ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱର ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଅଗ୍ନୀଷୋମାତ୍ମକା ହ୍ଯେଵଂ ମନ୍ତ୍ରା ଜ୍ଞେଯା ମନୀଷିଭିଃ
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ତତ୍ତ୍ୱର ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ସୌମଯାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ଵାମେ ଵହତି ମାରୁତେଃ
କିଛି ମନ୍ତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, କିଛି ବାମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା।
ସ୍ଵାପକାଲେ ତୁ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଜପୋ ଽନର୍ଥଫଲପ୍ରଦଃ
ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ୱାପ୍ନାବସ୍ଥାରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ନିର୍ଫଳ ହୁଏ।
ଅନୁଲୋଭେ ବିନ୍ଦୁଯୁକ୍ତାନ୍ଵିଲୋଭେ ସର୍ଗସଂଯୁତାନ୍
ଶ୍ୱାସ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ବହୁଥିଲେ, ବିନ୍ଦୁ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ; ଶ୍ୱାସ ବିକୃତ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ, ସୃଷ୍ଟି ସଂଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଅନଯା ମାଲଯା ଜପ୍ତୋ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରୋ ଽପି ସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ଏହି ମାଳାରେ ଜପ କଲେ, ଦୋଷ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ପାଇଁ ସମର୍ଥ ହୁଏ।
ଶାନ୍ତଜ୍ଞାନେତିରୌଦ୍ରେଯଶାନ୍ତିଜାତି ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହାରେ ଶାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ରହିଛି।
ଛିନ୍ନାଦିଦୋଷଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ନୈଵ ରକ୍ଷନ୍ତି ସାଧକମ୍
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ସାଧକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମହୀନୋ ନେତ୍ରହୀନଃ କୀଲିତଃ ସ୍ତଂଭିତସ୍ତଥା
କାର୍ଯ୍ୟ ନଥିବା, ଚକ୍ଷୁ ନଥିବା, ବାନ୍ଧା, ଏବଂ ଅଚଳ ଥିବା।
ଭେଦିତଶ୍ଚ ସୁଷୁପ୍ତଶ୍ଚ ମଦୋନ୍ମତ୍ତଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା, ମଦରେ ମତାଳ, ପାଗଳ, ଏବଂ ଅଚେତନ।
କୁମାରୋ ଽଥ ଯୁଵା ପ୍ରୌଢୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶକସ୍ତଥା
ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ପ୍ରୌଢ, ବୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ତଳୱାର ନଥିବା।
ସତ୍ତ୍ଵହୀନଃ କେକରଶ୍ଚ ବୀଜହୀନଶ୍ଚ ଧୃମିତଃ
ଶକ୍ତି ନଥିବା, ଗଳା ଭାଙ୍ଗିଥିବା, ବୀଜ ନଥିବା, ଏବଂ କମ୍ପିଥିବା।
ଅଙ୍ଗହୀନୋ ଽତିକ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚାତିକ୍ରୂରେ ଵ୍ରୀଡିତସ୍ତଥା
ଅଙ୍ଗ ନଥିବା, ଅତି କ୍ରୋଧିତ, ଅତି କ୍ରୂର, ଲଜ୍ଜିତ।
ଅତିଵୃଦ୍ଧୋ ଽତିନିଃସ୍ନେହଃ ପୀଡିତଶ୍ଚ ତଥା ପୁନଃ
ଅତି ବୃଦ୍ଧ, ଅତି ନିର୍ମମ, ଏବଂ ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥିବା।
ସଂଯୁକ୍ତଂ ଵା ଵିଯୁକ୍ତଂ ଵା ତ୍ରିଧା ଵା ସ୍ଵରସଂଯୁତମ୍
ଏକାତ୍ମ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, କିମ୍ବା ତିନିଭାଗରେ, ଶବ୍ଦ ସହିତ ଥିବା।
ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ପଞ୍ଚଧା ଵାପି ସ ମନ୍ତ୍ରଶ୍ଛିନ୍ନସଂଜ୍ଞକଃ
ଚାରିଭାଗ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଭାଗରେ, ସେ ମନ୍ତ୍ର 'ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।
ସ ତୁ ରୁଦ୍ଧୋ ମନୁଜ୍ଞେଯୋ ହ୍ଯତିକ୍ଲଶେନ ସିଦ୍ଧିଦଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଟକିଯାଇଛି, ସେ ବହୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରେ ମାତ୍ର ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ।
ଶକ୍ତିହୀନଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଶ୍ଚିରକାଲଫଵପ୍ରଧଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅସୌ ପରାଙ୍ମୁଖୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଭଜତାଂ ଚିରସିଦ୍ଧିଦଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ।
ସ ମନ୍ତ୍ରୋ ବଧିରଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କଷ୍ଟେନାଲ୍ପଫଲପ୍ରଦଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର 'ବଧିର' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ସେ କଷ୍ଟରେ ଅଳ୍ପ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ନେତ୍ରହୀନସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କ୍ଲେଶେନାପି ନ ସିଦ୍ଧିଦଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, ସେ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ଦେଇପାରେନି।
ହଂସେଂଦୁର୍ଵା ସକାରୋ ଵା ଫକାରୋ ଵର୍ମ ଵା ପୁନ
'ହଂସ', 'ଇନ୍ଦୁ', 'ସ' ସହିତ, 'ଫ' ସହିତ, କିମ୍ବା ପୁନି 'ବର୍ମ' ସହିତ।
ଏଵଂ ମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵଯଂ ମୂର୍ଘ୍ନି ଯସ୍ମିନ୍ନସ୍ରଲକାରକୌ
ଏଭଳି, ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡରେ, ଯେଉଁଠାରେ 'ଲ' ଓ 'କ' ନାହିଁ।
ଅଗ୍ନିଃ ପଵନସଂଯୁକ୍ତୋ ମନୋର୍ଯସ୍ଯ ତୁ ମୂର୍ଦ୍ଧନି
ଅଗ୍ନି ଓ ପବନ ମିଶି ମନୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରହିଛି ।
ଅସ୍ରଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତ୍ରିଭିଃ ଷଡ୍ଭିରଷ୍ଟାଭିର୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଽକ୍ଷରେଃ
ଦୁଇ, ତିନି, ଛଅ କିମ୍ବା ଆଠ ଅକ୍ଷରରୁ ଏକ ଅଶ୍ରୁ ଦେଖାଯାଏ ।
ହକାରଃ ଶକ୍ତିରଥଵା ଭୀତୋ ମନ୍ତ୍ରଃ ସ ଏଵ ହି
‘ହ’ ଅକ୍ଷର ଶକ୍ତି ଅଟେ, ନହେଲେ ମନ୍ତ୍ର ଭୟଭୀତ ହୁଏ ।
ମଲିନସ୍ତୁ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ହ୍ଯତିକ୍ଲେଶେନ ସିଦ୍ଧିଦଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅପବିତ୍ର, ତାହାକୁ ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ବହୁ କଷ୍ଟରେ ଏହା ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।