କଶ୍ଚିତ୍କର୍ମାଣି କୁରୁତେ ନ ପ୍ରାପ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛତି
କିଏ କିଏ କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ପାଇପାରେନି।
ଶୁକ୍ରମନ୍ଯତ୍ର ସଂଭୂତଂ ପୁନରନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି
ବିଜ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ହୁଏ, ପରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ।
ଆମ୍ରପୁଷ୍ପୋପମା ଯସ୍ଯ ନିଵୃତ୍ତିରୁପଲଭ୍ଯତେ
ଯାହା ପାଖରେ ବିରତି ମିଳେ, ତାହା ଆମ୍ବ ଫୁଲ ପଡିବା ପରି।
ସିଦ୍ଧୌ ପ୍ରଯତମାନାନାଂ ନୈଵାଣ୍ଡମୁପଜାଯତେ
ସଫଳତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଡିମ୍ବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି।
ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ ଜାଯତେ ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ପ୍ରେତଃ ପିତେଵ ସଃ
ପୁଅ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତେବେ ସେ କିପରି ମୃତ ପିତା ପରି?
ଦଶମାସାନ୍ପରିଧୃତା ଜାଯତେ କୁଲପାଂସନାଃ
ଦଶ ମାସ ଗର୍ଭରେ ରହି ଜନ୍ମ ନେଲା, ତଥାପି କୁଳର ଅପମାନ ହେଲା।
ଵିମଲାନଭିଜାଯନ୍ତେ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୈରେଵ ମଙ୍ଗଲୈଃ
ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଉପଦ୍ରଵୈଵାଦୃଷ୍ଟୋ ଯୋନୌ ଗର୍ଭଃ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭ ଯୋନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ପରିତ୍ଯଜତି ଯୋ ଦୁଃଖଂ ସୁଖମପ୍ଯୁଭଯଂ ନରଃ
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଦୁଇଟିକୁ ଛାଡିଦେଇଥାଏ—
ଦୁଃଖମର୍ଥା ହି ତ୍ଯଜ୍ଯନ୍ତେ ପାଲନେ ଚ ନ ତେ ସୁଖାଃ
ଧନ ଦୁଃଖରେ ଛାଡାଯାଏ, ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ସୁଖ ମିଳେନି।
ଅନ୍ଯାମନ୍ଯାଂ ଧନାଵସ୍ଥାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୈଶେଷିକା ନରାଃ
ବିଶେଷ ଲୋକମାନେ ଏକ ପରେ ଏକ ଧନର ଅବସ୍ଥା ପାଇଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵେ କ୍ଷଯାନ୍ତା ନିଚଯାଃ ପତନାନ୍ତାଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାଃ
ସମସ୍ତ ସଂଗ୍ରହର ଶେଷ ହେଉଛି ନଷ୍ଟ; ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତିର ଶେଷ ହେଉଛି ପତନ।
ଅନ୍ତୋ ନାସ୍ତି ପିପାସାଯାସ୍ତୁଷ୍ଟିସ୍ତୁ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ତୃଷ୍ଣାର ଶେଷ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ।
ନିମେଷମାତ୍ରମପି ହି ଯୋ ଽଧିଗଚ୍ଛନ୍ନ ତିଷ୍ଟତି
ଏକ ମିଶି ମାତ୍ର ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, କେହି ଟିକି ରହିପାରେନି।
ଭୂତେଷୁ ଭାଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଯେ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତମସଃ ପରମ୍
ଯେମାନେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଚିନ୍ତା କରି ବୁଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଯାଆନ୍ତି—
ସଂଚିନ୍ଵନ୍ନେକମେଵୈନଂ କାମାନାଵିତୃପ୍ତକମ୍
କେବଳ ଏହି ଏକଟିକୁ ଏକାଠା କରି, ଇଚ୍ଛାରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଥାନ୍ତି।
ଅଥାପ୍ଯୁପାଯଂ ସଂପଶ୍ଯେଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷଣେ
ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ଶବ୍ଦେ ସ୍ପର୍ଶେ ରସେ ରୂପେ ଗନ୍ଧେ ଚ ପରମଂ ତଥା
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରସ, ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅନୁଭୂତି ମିଳିଥାଏ।
ଵାକ୍ସଂପ୍ରଯୋଗାଦ୍ଭୃତାନାଂ ନାସ୍ତି ଦୁଃଖମନାମଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ କଥା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣଯଂ ପରିସଂହୃତ୍ଯ ସଂସ୍ତୁତେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ
ସ୍ତୁତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆସକ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଗତମାଲୀନୋ ନିରପେକ୍ଷୋ ନିରାମିଷଃ
ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ଚାହିଦା ରହିତ ଭାବରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ସୁଖଦୁଃଖଵିପର୍ଯାସୋ ଯଦା ସମୁପପଦ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା ଆସିଥାଏ,
ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠେଦ୍ଯତ୍ନଵାନ୍ନାଵସୀଦତି
ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଅବନତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତାନି ପୂର୍ଵଶରୀରାଣି ନିତ୍ଯମେକଂ ଶରୀରିଣମ୍
ପୂର୍ବ ଦେହଗୁଡିକ ସଦା ଏକ ଜୀବର ସଂପର୍କରେ ରହିଥାଏ।
ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ପରଦେହେନ ପରଦେଂହଂ ବଲାବଲମ୍
ଅନ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଦେହର ଶକ୍ତି ଓ ଦୂର୍ବଳତା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ସଂଗତ୍ଯା ଜଠରେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ରେତୋବିନ୍ଦୁମଚେତନମ୍
ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଜଠରେ ଅଚେତନ ରେତସବିନ୍ଦୁ ରଖାଯାଏ।
ଅନ୍ନପାନାନି ଜୀର୍ଯନ୍ତେ ଯତ୍ର ଭକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଭକ୍ଷିତାଃ
ଯେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ପାଚିତ ହୁଏ, ଖାଇଥିବା ସବୁ ଉପଭୋଗ ହୋଇଯାଏ।
ଗର୍ଭେ ମୂତ୍ରପୁରୀଷାଣାଂ ସ୍ଵଭାଵନିଯତା ଗତିଃ
ଗର୍ଭରେ ମୁତ୍ର ଓ ପୂରିଷ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳାପଥ ଅନୁସରେ।
ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯୁଦରେ ଗର୍ଭା ଜାଯମାନାସ୍ତଥାପରେ
ଉଦରରେ ଗର୍ଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଏତସ୍ମାଦ୍ଯୋନିସଂବନ୍ଧାଦ୍ଯୋ ଜୀଵନ୍ପରିମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ଗର୍ଭ ସଂଯୋଗରୁ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ମିଳେ।