ସାଯକା ଇଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତା ଦୃଢଧନ୍ଵିଭିଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ବାନ୍ଧା ଯେପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ନ୍ତି,
ଆମଯସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ଶରୀରମନୁକୃଷ୍ଯତେ
ରୋଗ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଶରୀର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ଆଯୁରାଦାଯ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ରାତ୍ର୍ଯହାନି ପୁନଃପୁନଃ
ଦିନ ଓ ରାତି ପୁନଃପୁନଃ ମଣିଷଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ କମାଇ ଦେଇଥାଏ।
ଜାତଂ ମର୍ତ୍ଯଂ ଜରଯତି ନିମିଷଂ ନାଵତିଷ୍ଟତେ
ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହୁଏ, ମଣିଷ ତାହାରେ ବୃଦ୍ଧା ହୁଏ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହି ନଥାଏ।
ଆଦିତ୍ଯୋ ହ୍ଯସ୍ତମଭ୍ଯେତି ପୁନଃ ପୁନରୁଦେତି ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ଅସ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ମତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ରାତ୍ରଯଃ
ମଣିଷଙ୍କ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ରାତିଗୁଡିକ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଯଦି ସ୍ଯାନ୍ନ ପରାଧୀନଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ କ୍ରିଯାଫଲମ୍
ଯଦି କୌଣସି କ୍ରିୟାର ଫଳ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନ ଥାଏ,
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନିଷ୍ଫଲାଃ ସଂତଃ ପ୍ରହୀନାଶ୍ଚ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଭଲ ଲୋକ ଫଳ ନପାଇ ଅପହୃତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆଶାଭିରଣ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵକାମିନଃ
ମନେ ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ଭରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଆଶା ଓ ସୁନାରେ ବାନ୍ଧି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଵଞ୍ଚନାଯାଂ ଚ ଲୋକେଷୁ ସସୁଖେଷ୍ଵେଵ ଜୀଯତେ
ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେ ମିଥ୍ୟା ଉପାୟରେ ମଧୁର ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତି।
କଶ୍ଚିତ୍କର୍ମାଣି କୁରୁତେ ନ ପ୍ରାପ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛତି
କିଏ କିଏ କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ପାଇପାରେନି।
ଶୁକ୍ରମନ୍ଯତ୍ର ସଂଭୂତଂ ପୁନରନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି
ବିଜ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ହୁଏ, ପରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ।
ଆମ୍ରପୁଷ୍ପୋପମା ଯସ୍ଯ ନିଵୃତ୍ତିରୁପଲଭ୍ଯତେ
ଯାହା ପାଖରେ ବିରତି ମିଳେ, ତାହା ଆମ୍ବ ଫୁଲ ପଡିବା ପରି।
ସିଦ୍ଧୌ ପ୍ରଯତମାନାନାଂ ନୈଵାଣ୍ଡମୁପଜାଯତେ
ସଫଳତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଡିମ୍ବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି।
ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ ଜାଯତେ ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ପ୍ରେତଃ ପିତେଵ ସଃ
ପୁଅ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତେବେ ସେ କିପରି ମୃତ ପିତା ପରି?
ଦଶମାସାନ୍ପରିଧୃତା ଜାଯତେ କୁଲପାଂସନାଃ
ଦଶ ମାସ ଗର୍ଭରେ ରହି ଜନ୍ମ ନେଲା, ତଥାପି କୁଳର ଅପମାନ ହେଲା।
ଵିମଲାନଭିଜାଯନ୍ତେ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୈରେଵ ମଙ୍ଗଲୈଃ
ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଉପଦ୍ରଵୈଵାଦୃଷ୍ଟୋ ଯୋନୌ ଗର୍ଭଃ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭ ଯୋନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ପରିତ୍ଯଜତି ଯୋ ଦୁଃଖଂ ସୁଖମପ୍ଯୁଭଯଂ ନରଃ
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଦୁଇଟିକୁ ଛାଡିଦେଇଥାଏ—
ଦୁଃଖମର୍ଥା ହି ତ୍ଯଜ୍ଯନ୍ତେ ପାଲନେ ଚ ନ ତେ ସୁଖାଃ
ଧନ ଦୁଃଖରେ ଛାଡାଯାଏ, ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ସୁଖ ମିଳେନି।
ଅନ୍ଯାମନ୍ଯାଂ ଧନାଵସ୍ଥାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୈଶେଷିକା ନରାଃ
ବିଶେଷ ଲୋକମାନେ ଏକ ପରେ ଏକ ଧନର ଅବସ୍ଥା ପାଇଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵେ କ୍ଷଯାନ୍ତା ନିଚଯାଃ ପତନାନ୍ତାଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାଃ
ସମସ୍ତ ସଂଗ୍ରହର ଶେଷ ହେଉଛି ନଷ୍ଟ; ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତିର ଶେଷ ହେଉଛି ପତନ।
ଅନ୍ତୋ ନାସ୍ତି ପିପାସାଯାସ୍ତୁଷ୍ଟିସ୍ତୁ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ତୃଷ୍ଣାର ଶେଷ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ।
ନିମେଷମାତ୍ରମପି ହି ଯୋ ଽଧିଗଚ୍ଛନ୍ନ ତିଷ୍ଟତି
ଏକ ମିଶି ମାତ୍ର ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, କେହି ଟିକି ରହିପାରେନି।
ଭୂତେଷୁ ଭାଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଯେ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତମସଃ ପରମ୍
ଯେମାନେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଚିନ୍ତା କରି ବୁଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଯାଆନ୍ତି—
ସଂଚିନ୍ଵନ୍ନେକମେଵୈନଂ କାମାନାଵିତୃପ୍ତକମ୍
କେବଳ ଏହି ଏକଟିକୁ ଏକାଠା କରି, ଇଚ୍ଛାରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଥାନ୍ତି।
ଅଥାପ୍ଯୁପାଯଂ ସଂପଶ୍ଯେଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷଣେ
ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ଶବ୍ଦେ ସ୍ପର୍ଶେ ରସେ ରୂପେ ଗନ୍ଧେ ଚ ପରମଂ ତଥା
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରସ, ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅନୁଭୂତି ମିଳିଥାଏ।
ଵାକ୍ସଂପ୍ରଯୋଗାଦ୍ଭୃତାନାଂ ନାସ୍ତି ଦୁଃଖମନାମଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ କଥା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣଯଂ ପରିସଂହୃତ୍ଯ ସଂସ୍ତୁତେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ
ସ୍ତୁତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆସକ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।