ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମଜଗଞ୍ଚାପି ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଏବଂ ଯାହା ଜଗତ ନୁହେଁ, ଯାହା କି ଅଛି।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ପଞ୍ଚୈଵ ତମଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତଥା
ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍।
ସର୍ଵୈରିହେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତୈର୍ହି ହିତମ୍
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉନଥିବା ଭୋଗବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଉପକାର ମିଳେ ।
ଏତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସମାଯୁକ୍ତମନିତ୍ଯମଭିଧୀଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଯାହା, ସେଉଁଟି ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଯ ଇଦଂ ଵେଦ ତତ୍ତ୍ଵେନ ସସ ଵେଦ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯୌ
ଯେଉଁଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଥାଏ ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତମଥ ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ଲିଙ୍ଗଗ୍ରାହ୍ଯମତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଅଦୃଶ୍ୟ ଯାହା, ସେଉଁଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ।
ଲୋକେ ଵିହିତମାତ୍ମାନଂ ଲୋକଂ ଚାତ୍ମନି ପଶ୍ଯତି
ସେ ଜଣେ ଜଗତରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ଜଗତକୁ ଦେଖେ ।
ପଶ୍ଯତଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିପାରେ—
ଜ୍ଞାନେନ ଵିଵିଧାତ୍କ୍ଲେଶାନ୍ନ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଦେହଜାତ୍
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ, ଦେହ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଅନାଦିନିଧନଂ ଜନ୍ତୁମାତ୍ମନି ସ୍ଥିତମଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସେ ଆତ୍ମାରେ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ବସିଥାଏ ।
ଯୋ ଜନ୍ତୁଃ ସ୍ଵକୃତୈସ୍ତୈସ୍ତୈଃ କର୍ମଭିର୍ନିତ୍ଯଦୁଃଖିତଃ
ଏହି ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଦୁଃଖିତ ରହେ ।
ତତଃ କର୍ମ ସମାଦତ୍ତେ ପୁନରନ୍ଯନ୍ନଵଂ ବହୁ
ପରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ନୂତନ ଓ ଅନେକ କର୍ମକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ।
ଅଜସ୍ରମେଵ ମୋହାନ୍ତୋ ଦୁଃଖେଷୁ ସୁଖସଂଜ୍ଞିତଃ
ସେ ସଦା ମୋହରେ ରହି ଦୁଃଖକୁ ସୁଖ ବୋଲି ଭାବେ ।
ତତୋ ନିଵୃତ୍ତୋ ବନ୍ଧାତ୍ସ୍ଵାତ୍କର୍ମଣାମୁଦଯାଦିହ
ଏହିଠାରେ ନିଜ କର୍ମର ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ।
ସଂଯମେନ ଚ ସଂବନ୍ଧାନ୍ନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ତପସୋ ବଲାତ୍
ସଂଯମ ଓ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସଂଯୋଗରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ବହଵଃ ସିଦ୍ଧିଂ ଅଵ୍ଯାବାଧାଂ ସୁଖୋଦଯାମ୍
ଅନେକ ଲୋକ ସିଦ୍ଧି, ଅବିଘ୍ନ ଓ ସୁଖର ଉଦୟ ପାଇଛନ୍ତି ।
ନିଶମ୍ଯ ଲଭ୍ଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଲବ୍ଧାଯାଂ ସୁଖମେଧତେ
ଶୁଣିଲେ ବୁଦ୍ଧି ମିଳେ; ବୁଦ୍ଧି ମିଳିଲେ ସୁଖ ବଢିଯାଏ ।
ଦିଵସେ ଦିଵସେ ମୂଢମାଵିଶନ୍ତି ନ ପଣ୍ଡିତମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ମୂଢ଼ ଲୋକମାନେ ଆସନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତ ଲୋକମାନେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ ।
ମନୁଷ୍ଯା ମାନସୈର୍ଦୁଃଖୈର୍ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ଽଲ୍ପବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ ମନର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ତାନନାଦ୍ରିଯମାଣଶ୍ଚ ସ୍ନେହବନ୍ଧାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ।
ଅନିଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିତାଂ ଯଚ୍ଛେତ୍ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିରାଜତେ
ଭୁଲ ବିଚାରକୁ ଦମନ କରିବା ଦରକାର; ଏହା ପରେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିଯାଏ।
ଅସ୍ଯାଭାଵେନ ଯୁଜ୍ଯେତଂ ତଞ୍ଚାସ୍ଯ ତୁ ନିଵର୍ତତେ
ଏହା ନଥିଲେ ଭ୍ରମ ହୁଏ, ଏହା ଥିଲେ ଭ୍ରମ ଦୂର ହୁଏ।
ସର୍ଵାଣି ନୈତଦେକସ୍ଯ ଶୋକସ୍ଥାନଂ ହି ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଦୁଃଖର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ଦୁଃଖେନ ଲଭତେ ଦୁଃଖଂ ମହାନର୍ଥେ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ମିଳେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଅନର୍ଥରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଯସ୍ମିନ୍ନ ଶକ୍ଯତେ କର୍ତୁଂ ଯତ୍ନସ୍ତନ୍ନାନୁର୍ଚିତଯେତ୍
ଯଦି କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ସଫଳ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହି ଉଦ୍ୟମକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ଚିନ୍ତ୍ଯମାନଂ ହି ନ ଵ୍ଯେତି ଭୂଯଶ୍ଚାଭିପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧତେ
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବିଷୟକୁ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଏହା କମି ନଥାଏ; ବରଂ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଏତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ନ ଵାନ୍ଯୈଃ ସମତାମିଯାତ୍
ଏହି ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ବୁଝି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ସମତା ଚାହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଆରୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରିଯସଂଵାସଂ ନ ମୃଧ୍ଯେତ୍ପଣ୍ଡିତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଶୋଚନ୍ପ୍ରତିକୁର୍ଵୀତ ଯଦି ପଶ୍ଯେଦୁପକ୍ରମମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖାଯାଏ, ଦୁଃଖ କରିବା ଛାଡ଼ି ଉପକାର କରିବା ଉଚିତ।
ଜରାମରଣଦୁଃଖେଭ୍ଯଃ ପ୍ରିଯମାତ୍ମାନମୁଦ୍ଧରେତ୍
ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରୁ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।