ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାରାମେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଵରାକୋ ରମତେ ମୁନିଃ
ମୁନି, ଦୁଃଖୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଶୁଭୈର୍ଲଭେତ ଦେଵତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାମିଶ୍ରୈର୍ଜନ୍ମ ମାନୁଷମ୍
ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ମିଶ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳେ।
ତତ୍ର ମୃତ୍ଯୁଜରାଦୁଃଖୈଃ ସତତଂ ସମଭିଦ୍ରୁତମ୍
ସେଠି, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ସଦା ପୀଡିତ ହେବାକୁ ପଡ଼େ।
ଅହିତେ ହିତସଂଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵମଧ୍ରୁଵେ ଧ୍ରୁଵସଂଜ୍ଞକଃ
ତୁମେ ଅହିତକୁ ହିତ ଭାବିଛ, ଅସ୍ଥାୟୀକୁ ଥିର ଭାବିଛ।
ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯମାନଂ ବହୁଭିର୍ମୋହତନ୍ତୁଭିରାତ୍ମଜୈଃ
ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ଦେଇଥିବା ଅନେକ ମୂଢତାର ତାଣ୍ଡାରେ ମଜ୍ବୁତ ଭାବେ ବାନ୍ଧି ରହିଛି।
ଅଲଂ ପରିଗ୍ରହେଣେହ ଦୋଷଵାନ୍ ହି ପରିଗ୍ରହଃ
ଏଠାରେ ଅଧିକ ସମ୍ପତ୍ତି ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; କାରଣ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ବହୁତ ଦୋଷ ରହିଛି।
ପୁତ୍ରଦାରକୁଟୁଂବେଷୁ ସକ୍ତାଃ ସୀଦନ୍ତି ଜନ୍ତଵଃ
ପୁଅ, ଜୀବନ ସାଥୀ ଓ ପରିବାରରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି।
ମୋହଜାଲସମାକୃଷ୍ଟାନ୍ପଶ୍ଯଜନ୍ତୂନ୍ସୁଦୁଃଖିତାନ୍
ମୂଢତାର ଜାଲରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖରେ ଯାତନା ଭୋଗୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖ।
ପାରକ୍ଯମଧ୍ରୁଵଂ ସର୍ଵଂ କିଂ ସ୍ଵଂ ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ
ଅନ୍ୟଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥିର ନୁହେଁ; ନିଜର ଏକମାତ୍ର ଥିବା ଜିନିଷ ହେଉଛି ନିଜର ଭଲ କାମ ଓ ମନ୍ଦ କାମ।
ଅନର୍ଥେ କିଂ ପ୍ରସକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵମର୍ଥଂ ନାନୁତିଷ୍ଟସି
ତୁମେ ଅମୂଲ୍ୟ ଜିନିଷରେ କାହିଁକି ଆସକ୍ତ ହେଉଛ; ନିଜର ଉପଯୋଗୀ କାମକୁ କାହିଁକି ଅନ୍ୟାସ୍ତ କରୁଛ।
ତମଃ କର୍ତ୍ତାରମଧ୍ଵାନଂ କଥମେକୋ ଗମିଷ୍ଯସି
ଅନ୍ଧକାରର ସୃଷ୍ଟିକାର୍ତ୍ତା ତିଆରି କରିଥିବା ପଥକୁ ଏକା ହୋଇ କିପରି ଚାଲିପାରିବ।
ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଚ ତ୍ଵାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଯାସ୍ଯତଃ
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଯାଉଛ, ତୁମର ଭଲ କାମ ଓ ମନ୍ଦ କାମ ସହିତ ଯାଇଥାଏ।
ଅର୍ଥାର୍ଥମନୁଶୀର୍ଯନ୍ତେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥସ୍ତୁ ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଧନ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଛି, ସେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଛିତ୍ଵୈନାଂ ସୁକୃତୋ ଯାନ୍ତି ନୈନାଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ଦୁଷ୍କୃତଃ
ଏହି ବନ୍ଧନକୁ କାଟି, ଭଲ ଲୋକମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ମନ୍ଦ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ କାଟିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଚ ନାମାସ୍ତି ନିର୍ଵେଦୋ ଲୋହଂ ହି ହୃଦଯଂ ତଵ
ବିରକ୍ତିର କିଛି ନାମ ନାହିଁ; ତୁମର ହୃଦୟ ହେଉଛି ଲୋହା ପରି କଠୋର।
ଗନ୍ଧପଙ୍କାଂ ଶବ୍ଦଜଲାଂ ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗଦୁରାରୁହାମ୍
ସୁଗନ୍ଧି ମାଟି, ଶବ୍ଦର ଜଳ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ଉପରେ ଚଡିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ତ୍ଯାଗଵାତାଧ୍ଵଗାଂ ଶୀଘ୍ରାଂ ବୁଦ୍ଧିନାଵଂ ନଦୀଂ ତରେତ୍
ତ୍ୟାଗର ପବନରେ ବହୁଥିବା ଶୀଘ୍ର ପଥର ନଦୀକୁ ବୁଦ୍ଧିର ନୌକାରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ।
ତ୍ଯଜ ଧର୍ମମସଂକଲ୍ପାଦଧର୍ମଂ ଚାପ୍ଯହିଂସଯା
ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼; ଅଧର୍ମକୁ ଅହିଂସା ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼।
ଅସ୍ଥିସ୍ଥୂଣଂ ସ୍ନାଯୁଯୁତଂ ମାଂସଶୋଣିତଲେପନମ୍
ଅସ୍ଥିର ଥାମ୍ବା, ନାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଲେପିତ।
ଜରାଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଂ ରୋଗାଯତନମସ୍ଥିରମ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ, ରୋଗର ଆସନ, ଅସ୍ଥିର।
ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମଜଗଞ୍ଚାପି ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଏବଂ ଯାହା ଜଗତ ନୁହେଁ, ଯାହା କି ଅଛି।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ପଞ୍ଚୈଵ ତମଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତଥା
ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍।
ସର୍ଵୈରିହେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତୈର୍ହି ହିତମ୍
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉନଥିବା ଭୋଗବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଉପକାର ମିଳେ ।
ଏତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସମାଯୁକ୍ତମନିତ୍ଯମଭିଧୀଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଯାହା, ସେଉଁଟି ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଯ ଇଦଂ ଵେଦ ତତ୍ତ୍ଵେନ ସସ ଵେଦ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯୌ
ଯେଉଁଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଥାଏ ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତମଥ ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ଲିଙ୍ଗଗ୍ରାହ୍ଯମତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଅଦୃଶ୍ୟ ଯାହା, ସେଉଁଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ।
ଲୋକେ ଵିହିତମାତ୍ମାନଂ ଲୋକଂ ଚାତ୍ମନି ପଶ୍ଯତି
ସେ ଜଣେ ଜଗତରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ଜଗତକୁ ଦେଖେ ।
ପଶ୍ଯତଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିପାରେ—
ଜ୍ଞାନେନ ଵିଵିଧାତ୍କ୍ଲେଶାନ୍ନ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଦେହଜାତ୍
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ, ଦେହ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଅନାଦିନିଧନଂ ଜନ୍ତୁମାତ୍ମନି ସ୍ଥିତମଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସେ ଆତ୍ମାରେ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ବସିଥାଏ ।