ଉଦଯଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସୋମାଦୀନାଂ କରୋତି ଯଃ
ସେ ସଦା ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ତାରାମାନଙ୍କର ଉଦୟ କରିଥାଏ।
ଯଶ୍ଚତୁର୍ଭ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵାଯୁର୍ଦ୍ଧାରଯତେ ଜଲମ୍
ସେ ବାୟୁ, ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ରରୁ ଜଳକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ।
ଯୋ ଽଦ୍ଧିଃ ସଂଯୋଜ୍ଯ ଜୀମୂତାନ୍ପର୍ଜନ୍ଯାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତୀ
ସେ ମେଘମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ପର୍ଜନ୍ୟକୁ ଦେଇଥାଏ।
ସଂନୀଯମାନା ବହୁଧା ଯେନ ନୀଲା ମହାଘନାଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ଏକତ୍ର ହେଇ, ବଡ଼ ନୀଳ ମେଘମାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଯୋ ଽସୌ ଵହତି ଦେଵାନାଂ ଵିମାନାନି ଵିହାଯସା
ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରଥମାନଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ବହିଥାଏ।
ଯେନ ଵେଗଵତା ରୁଗ୍ଣାଃ କ୍ରିଯନ୍ତେ ତରୁଜା ରସାଃ
ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଗଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ରସମାନ ଚଳିଥାଏ।
ଯସ୍ମିନ୍ପରିପ୍ଲଵେ ଦିଵ୍ଯା ଵହୄନ୍ତ୍ଯାପୋ ଵିହାଯସା
ଯାହାର ବନ୍ଧରେ ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଆକାଶରେ ଚଳାଇଥାଏ।
ଦୂରାତ୍ପ୍ରତିହତୋ ଯସ୍ମିନ୍ନେକରଶ୍ମିର୍ଦିଵାକରଃ
ଯାହାରେ ଦୂରରୁ ବାଧା ପାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ରଶ୍ମି ସହିତ ଅଟକିଯାଏ।
ଯସ୍ମାଦାପ୍ଯାଯତେ ସୋମୋ ନିଧିର୍ଦିଵ୍ଯୋ ଽମୃତସ୍ଯ ଚ
ଯେଉଁଠୁ ସୋମ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅମୃତ ଭଣ୍ଡାର, ପୁନର୍ଭରିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵପ୍ରାଣଭୃତାଂ ପ୍ରାଣାର୍ନ୍ଯୋ ଽତକାଲେ ନିରସ୍ଯତି
ସମୟ ଆସିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇ ନିଅନ୍ତି।
ସମ୍ଯଗନ୍ଵୀକ୍ଷତା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶାନ୍ତଯାଧ୍ଯାତ୍ମନିତ୍ଯଯା
ଯେ ଜଣେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଠିକ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ନିରନ୍ତର ଆତ୍ମ-ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇ।
ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵେଗେନ ଦିଶାମନ୍ତଂ ପ୍ରପେଦିରେ
ଯାହାକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦିଶାର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଯେନ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ପରାଭୂତସ୍ତୋଯାନ୍ଯେନ ନିଵର୍ତତେ
ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଷାରେ ପରାଜିତ ହେଲେ, ସେଉଁଠି ଜଳ ଫେରିଯାଏ।
ଏଵମେତେ ଦିତେଃ ପୁତ୍ରା ମରୁତଃ ପରମାଦ୍ଭୁତାଃ
ଏଭଳି, ଦିତିଙ୍କର ପୁଅମାନେ — ମରୁତମାନେ — ସତ୍ୟରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ।
ଏତତ୍ତୁ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଯଦଯଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ
ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ — ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପାହାଡ଼।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିଃଶ୍ଵାସଵାତୋ ଽଯଂ ଯଦା ଵେଗସମୀରିତଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ପବନ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ବ୍ରହ୍ମ ନ ପଠନ୍ତ୍ଯତିଵାଯୁତଃ
ତେଣୁ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବହୁତ ଝଡ଼ ହେଲେ ବେଦ ପଠନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ପରାଶରସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏପରି ଭାବରେ କହି, ପରାଶରଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଭୁ।
ତତୋ ଵ୍ଯାସେ ଗତେ ସ୍ନାତୁଂ ଶୁକୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ
ତାପରେ, ବ୍ୟାସ ନିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଯିବା ପରେ, ଶୁକ — ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତ୍ର ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସଂସକ୍ତଂ ଶୁକଂ ଵ୍ଯାସସୁତଂ ମୁନେ
ସେଠାରେ, ମୁନି ଦେଖିଲେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ, ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଲଗିଥିବା।
ଉତ୍ଥାଯ ସତ୍କୃତସ୍ତେନ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ହି କାର୍ଷ୍ଣିନା
ଉଠି, ସେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, କାର୍ଷ୍ଣିନଙ୍କ ପୁଅ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ।
କିଂ କରୋଷି ମହାଭାଗ ଵ୍ଯାସପୁତ୍ର ମହାଦ୍ଯୁତେ
ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ, ମହାଭାଗ, ତୁମେ କଣ କରୁଛ? ତୁମେ ଦୀପ୍ତିରେ ମହାନ।
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ କେନାପି ସୁକୃତେନ ଚ
କିଛି ଉତ୍ତମ କର୍ମରେ, ମୁଁ ତୁମର ଦର୍ଶନ ପାଇଛି।
ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମହାଭାଗ ଯଥା ତ ଜ୍ଜ୍ଞାନମାପ୍ନୁଯାମ୍
ମହାଭାଗ, ଦୟାକରି କହ, କିପରି ମୁଁ ସେ ଜ୍ଞାନ ପାଇପାରିବି।
ନାସ୍ତି ରାଗସମଂ ଦୁଃଖଂ ନାସ୍ତି ତ୍ଯାଗସମଂ ସୁଖମ୍
ଆସକ୍ତି ପରି ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ବିରାଗ ପରି ସୁଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସଦ୍ଵୃତ୍ତିଃ ସମୁଦାଚାରଃ ଶ୍ରେଯ ଏତଦନୁତ୍ତମମ୍
ସଦ୍ବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ — ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଲ।
ନାଲଂ ସ ଦୁଃଖମୋକ୍ଷାଯ ସଂଗୋ ଵୈ ଦୁଃଖଲକ୍ଷଣଃ
ସାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ହେବା ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ; ସାଙ୍ଗ ମାନେ ଦୁଃଖର ଲକ୍ଷଣ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ମୋହଜାଲାଵୃତୋ ଦୁଃଖମିହାମୁତ୍ର ତଥାଶ୍ନୁତେ
ମୋହର ଜାଲରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ।
କାର୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋର୍ଥିନା ତୌ ହି ଶ୍ରେଯୋଘାତାର୍ଥମୁଦ୍ଯତୌ
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁଛି, ସେ ଉଚିତ କାମ କରିବା ଦରକାର; କାରଣ ସେ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେୟସ୍ ଅଟକାଇବାରେ ଲାଗିଥିବା।
ଵିଦ୍ଯାଂ ମାନାଵମାନାଭ୍ଯାମାତ୍ମାନଂ ତୁ ପ୍ରମାଦତଃ
ଜ୍ଞାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଅପମାନ ଦ୍ୱାରା, ନିଜକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।