ଶକୁନିର୍ନାଗାଶ୍ଚ ଚତୁଷ୍ପଦ କିଂସ୍ତୁଘ୍ନମେଵ ଚ
ଶକୁନି, ନାଗ, ଚତୁଷ୍ପଦ ଓ କିଂସ୍ତୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ତତ୍ର ଶକାଙ୍ଗୁଲୈରିଷ୍ଟୈଃ ସମମଣ୍ଡଲମାଲିଖେତ୍
ସେଠାରେ ଆବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗୁଳି ମାପ ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ତକୁ ସମଭାଗରେ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ।
ତଚ୍ଛାଯାଗ୍ରଂ ସ୍ପୃଶେଦ୍ଯତ୍ର ଦତ୍ତଂ ପୂର୍ଵାପରାହ୍ନଯୋଃ
ଯେଉଁଠି ଛାୟାର ଶୀର୍ଷ ଛୁଏ, ସେଠାରେ ପୂର୍ବାହ୍ନ ଓ ଅପରାହ୍ନ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ।
ତନ୍ମଧ୍ଯେ ତିମିନା ରେଖା କର୍ତଵ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତତ
ମଧ୍ୟରେ ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତରକୁ ଏକ ରେଖା ଆଙ୍କିବା ଉଚିତ।
ଦିଗ୍ମଧ୍ଯମତ୍ସ୍ଯୈଃ ସଂସାଧ୍ଯା ଵିଦିଶସ୍ତଦ୍ଵଦେଵ ହି
ଦିଗ୍ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାଛ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟମ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ, ଉପଦିଗ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଭୁଜସୂତ୍ରାଙ୍ଗୁଲୈସ୍ତତ୍ର ଦତ୍ତୈରିଷ୍ଟପ୍ରଭା ମତା
ସେଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୁଜସୂତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗୁଳି ମାପ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଧରାଯାଏ।
ଭମଣ୍ଡଲଂ ଚ ଵିଷୁଵନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଛାୟାର ବୃତ୍ତ ଓ ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ଇଷ୍ଟଚ୍ଛାଯାଵିଷୁଵତୋର୍ମଧ୍ଯେହ୍ଯଗ୍ରାଭିଧୀଯତେ
ଇଚ୍ଛିତ ଛାୟା ଓ ବିଷୁବ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଶୀର୍ଷ ଅଛି, ସେଠାକୁ ନାମ ଦିଆଯାଏ।
ପ୍ରୋହ୍ଯ ଶଙ୍କୁକୃତେ ମୂଲଂ ଛାଯା ଶେକୁଵିପର୍ଯଯାତ୍
ଯେତେବେଳେ ମୂଳକୁ ଏକ ଛାୟା ମାପିବା ଦଣ୍ଡ ଭାବରେ ରଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଛାୟାକୁ ବିପରୀତ ଭାବରେ ମାପାଯାଏ।
ତଦ୍ଗୁଣାଦ୍ଭଦିନୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଦ୍ଯୁଗଣାଦ୍ଯଦଵାପ୍ଯତେ
ଏହାର ଗୁଣ ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ କରିଲେ, ଦିନର ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମିଳେ।
ତତ୍ସଂସ୍ଵକୃତାଦ୍ଧହାତ୍କାନ୍ତିଚ୍ଛାଯାଵରଦଲାଦିକମ୍
ଏହା ସଂସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଛାୟା ଓ ପାତ୍ର ଖୋଲିବା ଭଳି ଅନେକ ଦେଖାଯାଏ।
ଲଂବାକ୍ଷଜ୍ଯେ ତଯୋଶ୍ଛାଯେ ଲଂବାକ୍ଷୌ ଦକ୍ଷିମୌ ସଦା
ଏହି ଛାୟାର ଉଲ୍ଲମ୍ବ ଓ ଅନୁଲମ୍ବ ଦୁଇଟି ସଦା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଉଲ୍ଲମ୍ବ ଓ ଅନୁଲମ୍ବ ହୁଏ।
ଶେଷହ୍ଯାନାଂଶାଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ତଦ୍ଵାହୁଜ୍ଯାଥ କୋଟିଜାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶଗୁଡିକ ତାଙ୍କର କିରଣ ରେଖା କିମ୍ବା ଶିରା ଅଂଶ ହୁଏ।
କୋଟୀଜ୍ଯଯାଵିଭଜ୍ଯାପ୍ତେ ଛାଯାକର୍ମାବହିର୍ଦ୍ଦଲେ
ଶିରା ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି, ବାହାର ଅଂଶରେ ଛାୟା ଗଣନା କରାଯାଏ।
ଦିଗ୍ଭେଦୋପକ୍ରମଃ ଶେଷସ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଯା ତ୍ରିଜ୍ଯଯା ହତା
ଦିଗ ଭାଗ କରିବାର ଆରମ୍ଭ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ହୁଏ; ତାହାର ଜ୍ୟା ତିନି ଗୁଣ ଜ୍ୟା ସହିତ ଗୁଣିତ ହୁଏ।
କର୍କାଦୌ ପ୍ରୋହ୍ଯଚକ୍ରାର୍ଦ୍ଧାତ୍ତୁଲାଦୌ ଭାର୍ଦ୍ଧସଂଯୁତାତ୍ତ
କର୍କଟ ଆରମ୍ଭରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଚକ୍ରରୁ ବିୟୋଗ କର; ତୁଳା ଆରମ୍ଭରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଚକ୍ରରେ ଯୋଗ କର।
ତନ୍ମନ୍ଦମସକୃଦ୍ଧାମଂଫଲଂ ମଧ୍ଯୋ ଦିଵାକରଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଫଳ ଦୀର୍ଘ ଓ ଶୀଘ୍ର ଗତିକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଲାଗୁ କରି ମିଳେ।
ଚକ୍ରାସଵୋ ଲବ୍ଧଯୁତୀ ସ୍ଵ୍ରହୋରାତ୍ରାସଵଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଚକ୍ରର ଗତି ଓ ମିଳିଥିବା ମୂଲ୍ୟ ଯୋଗ ହେଲେ ଦିନ ଓ ରାତିର ଗତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କ୍ରମାଦେକଦ୍ଵିତ୍ରିଭଘାଜ୍ଯା ତଚ୍ଚାପାନି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
କ୍ରମେ ଜ୍ୟାଗୁଡିକୁ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କର; ସେଗୁଡିକ ଅଲଗା ଅଲଗା ଧନୁ ହୁଏ।
ସ୍ଵାଗାଷ୍ଟଯୋର୍ଥଗୋଗୈକାଃ ଶରତ୍ର୍ଯେକଂ ହିମାଂଶଵଃ
ନିଜ ଅଷ୍ଟ ଭାଗ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶରତ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ, ଶୀତ ଋତୁ ପାଇଁ ତିନିଟି ହୁଏ।
ଵ୍ଯସ୍ତାଵ୍ଯସ୍ତୈର୍ଯୁତାସ୍ତୈସ୍ତୈଃ କର୍କଟାଦ୍ଯାସ୍ତତସ୍ତୁ ଯଃ
ସେଗୁଡିକ ସହିତ ଏକାକି ଓ ଏକାତ୍ମକ ଭାବରେ କର୍କଟ ଆଦି ରାଶିଗୁଡିକ ଯୋଗ ହୁଏ।
ଗତଭୋଗ୍ଯାସଵଃ କାର୍ଯାଃ ସାଯନାଃସ୍ଵେଷ୍ଟଭାସ୍କରାଃ
ଭୋଗ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡିକ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ; ସାଂଧ୍ୟା ସମୟରେ ଚାହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ହୁଏ।
ଅଭିଷ୍ଟଧଟିକାସୁଭ୍ଯୋ ଭୋଗ୍ଯାସୂନ୍ପ୍ରଵିଶୋଧଯେତ୍
ଆବଶ୍ୟକ ଦଣ୍ଡିକା ଓ ସୁଭାରୁ, ଭୋଗ୍ୟ ଅଂଶକୁ ବିୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଶେଷଂ ତ୍ରିଂଶତ୍କ୍ରମାଦ୍ଧ୍ଯସ୍ତମଶୁଦ୍ଧେନ ଵିଭାଜିତମ୍
ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶକୁ କ୍ରମେ ତିରିଶ ଯୋଗ କରି, ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କର।
ପ୍ରାକ୍ପଶ୍ଚାନ୍ନତନାଡୀଭ୍ଯସ୍ତଦ୍ଵଲ୍ଲଙ୍କୋଦଯାସୁଭିଃ
ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ନାଡୀରୁ, ଏହିପରି ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ଅଂଶ ସହିତ।
ଭୋଗ୍ଯାସୂନୂନକସ୍ଯାଥ ଭୁକ୍ତାସୂନଧିକସ୍ଯ ଚ
ଭୋଗ୍ୟ ଅଂଶ କମ୍ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ଭୋଗିତ ଅଂଶ ଅଧିକ ଥିଲେ।
ଵିରାହ୍ଵର୍କଭୁଜାଂଶାଶ୍ଚେଦିନ୍ଦ୍ରାଲ୍ପାଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଗ୍ରହୋ ଵିଧୋଃ
ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣର ଅଂଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶଠାରୁ କମ୍ ଥାଏ, ତେବେ ଗ୍ରହଣଟି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ।
ଅର୍କଂ ଵିଧୁର୍ଵିଧୁଂ ଭୂଭା ଛାଦଯତ୍ଯଥା ଛନ୍ନକମ୍
ଯେପରି ଏକ ଆବରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ, ଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ନଂ ଚ ମାନୈକ୍ଯାର୍ଦ୍ଧାଂଶଷଷ୍ଟଂ ଦଶାହତମ୍
ଯାହା ଆବରଣ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ତାହାର ଆବରଣକୁ ଅର୍ଦ୍ଧ, ଏକ-ଷଷ୍ଠାଂଶ ଏବଂ ଦଶ ଗୁଣା ଅଂଶରେ ମାପାଯାଏ।
ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଘଟିକାଦିସ୍ଯାଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗବାହ୍ଵଂଶସଂମିତୈଃ
ସ୍ଥିତିର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ହସ୍ତ ଓ ବାହୁ ଅଂଶର ମାପରେ ଘଣ୍ଟିକା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।