ସର୍ଵେ ସର୍ଵଗଣୀଯାଶ୍ଚ ତଥାନେକାର୍ଥଵାଚିନଃ
ସମସ୍ତ ଧାତୁ ସମସ୍ତ ଗଣରେ ଗଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହିପରି ଏମାନେ ଅନେକ ଅର୍ଥ କୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷେପୋ ଽଯଂ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵିସ୍ତରସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ
ଏହି ସଂକ୍ଷେପ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି; ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏଠା ଓ ସେଠା ଦିଆଯାଇଛି।
ଵୃଙ୍ଵୃଞ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ଵିନୈକାଚୋ ଽଜନ୍ତେଷୁ ନିହତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
'ବୃଙ୍' ଏବଂ 'ବୃଞ୍' ବ୍ୟତୀତ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ 'ଅ' ଶେଷ ଧାତୁ ବଦ୍ଧ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି।
ଭଞ୍ଜ୍ଭୁଜ୍ଭ୍ରସ୍ଜ୍ମତ୍ଜିଯଜ୍ଯୁଜ୍ରୁଜ୍ରଞ୍ଜଵିଜିର୍ସ୍ଵଞ୍ଜିସଞ୍ଜ୍ସୃଜଃ
'ଭଞ୍ଜ', 'ଭୁଜ', 'ଭ୍ରସ୍ଜ', 'ମତ', 'ଜି', 'ଯଜ', 'ଯୁଜ', 'ରୁଜ', 'ରଞ୍ଜ', 'ଅଭି', 'ଜିର', 'ସ୍ୱଞ୍ଜ', 'ଇସଞ୍ଜ', 'ସୃଜ' ଏହି ଧାତୁଗୁଡିକ ଅଟେ।
ଶଦ୍ସଦୀ ସ୍ଵିଦ୍ଯତିଃସ୍କନ୍ଦିର୍ହଦୀ କ୍ରୁଧ୍କ୍ଷୁଧିବୁଧ୍ଯତୀ
ଶଦ, ସଦୀ, ସ୍ବିଦ୍ୟତି, ସ୍କନ୍ଦିର, ହଦୀ, କ୍ରୁଧ, କ୍ଷୁଧି, ବୁଧ୍ୟତୀ — ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଉପଯୋଗ ହୁଏ।
ମନ୍ଯହନ୍ନାପ୍କ୍ଷିପ୍ଛୁପିତପ୍ତିପସ୍ତୃପ୍ଯତିଦୃପ୍ଯତୀ
ମନ୍ୟ, ଅନ୍ନା, ପ୍କ୍ଷିପ, ଚୁପିତ, ପ୍ତିପ, ଷ୍ତୃପ୍ୟତି, ଦୃପ୍ୟତୀ — ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କ୍ରୁଶିର୍ଦଂଶିଦିଶୀ ଦୃଶ୍ମୃଶ୍ରିରୁଶ୍ଲିଶ୍ଵିଶ୍ସ୍ପୃଶଃ କୃଷିଃ
କ୍ରୁଶି, ଦଂଶି, ଦିଶୀ, ଦୃଶ, ମୃଶି, ରୁଶ, ଲିଶ, ବିଶ, ସ୍ପୃଶ, କୃଷି — ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗ ହୁଏ।
ଵସତିର୍ଦହଦିହିଦୁହୋ ନହ୍ମିହ୍ରୁହ୍ଲିହ୍ଵହିସ୍ତଥା
ବସତି, ଦହତି, ହିଦୁହୋ, ନହ୍ମିହ, ରୁହ୍ଲି, ଭ୍ୱହି ଏବଂ ଏହି ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଚାଦ୍ଯା ନିପାତା ଗଵଯଃ ପ୍ରାଦ୍ଯା ଦିଗ୍ଦେଶକାଲଜାଃ
ଚାଦ୍ୟା ନିପାତ ଶବ୍ଦ, ଗବୟ; ପ୍ରାଦ୍ୟା ଦିଗ୍, ଦେଶ ଓ କାଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଗଣପାଠଃ ସୂତ୍ରପାଠୋ ଧାତୁପାଠସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଗଣପାଠ, ସୂତ୍ରପାଠ ଓ ଧାତୁପାଠ ମଧ୍ୟ ଏକାପରି ଅଛି।
ଶବ୍ଦାଃ ସିଦ୍ଧା ଵୈଦିକାସ୍ତୁ ଲୌକିକାଶ୍ଚାପି ନାରଦ
ସିଦ୍ଧ ଶବ୍ଦ, ବେଦିକ ଓ ଲୌକିକ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ନାରଦ।
ଲଘୁମାର୍ଗେଣ ଶବ୍ଦାନାଂ ସାଧୂନାଂ ସଂନିରୂପଣମ୍
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉପାୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ଣୟ ହୁଏ।
ପ୍ରକୃତିପ୍ରତ୍ଯଯାଦେଶଲୋପାଗମମୁଖୈଃ କୃତମ୍
ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରତ୍ୟୟ, ଦେଶ, ଲୋପ ଓ ଅଗମ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି ହୁଏ।
କାତ୍ସ୍ନ୍ଯେର୍ନ ଵକ୍ତୁମାନନ୍ତ୍ଯାତ୍କୋ ଽପିଶକ୍ତୋ ନ ନାରଦ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନନ୍ତ ହେବାରୁ, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ କହିବାକୁ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ନାରଦ।
ଯସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନ ମାତ୍ରେଣ ଧର୍ମସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାମ୍
ଯାହାର କେବଳ ଜ୍ଞାନରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଗଣିତଂ ଜାତକଂ ଵିପ୍ର ସଂହିତାସ୍କନ୍ଧସଂଜ୍ଞିତାଃ
ଗଣନା, ଜାତକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ସଂହିତା ସ୍କନ୍ଧ ନାମରେ ଅଛି।
ଅନୁଯୋଗଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହଣଂ ତଚୋଦସ୍ଯାକମ୍
ପ୍ରଶ୍ନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଏବଂ ଉଦାସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଜାତକେ ରାଶିଭେଦାଶ୍ଚ ଗ୍ରହଯୋନିଶ୍ଚ ଯୋନିଜମ୍
ଜାତକରେ ରାଶି ଭେଦ, ଗ୍ରହର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ ସଂପର୍କିତ ଅଛି।
କର୍ମାଜୀଵଂ ଚାଷ୍ଟଵର୍ଗୋ ରାଜଯୋଗାଶ୍ଚ ନାଭସାଃ
କର୍ମ, ଜୀବନ, ଅଷ୍ଟ ଭାଗ, ରାଜଯୋଗ ଓ ନଭସ ଯୋଗ ଅଛି।
ଗ୍ରହଭାଵଫଲଂ ଚୈଵାଶ୍ରଯଯୋଗପ୍ରକୀର୍ଣକେ
ଗ୍ରହର ଭାବ ଫଳ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଯୋଗ ମିଶ୍ର ଅଛି।
ନଷ୍ଟଜନ୍ମଵିଧାନଂ ଚ ତଥା ଦ୍ରେଷ୍କାଣଲକ୍ଷଣମ୍
ହାରାଇଥିବା ଜନ୍ମର ନିର୍ଣୟ ଓ ଡ୍ରେଷ୍କାଣର ଲକ୍ଷଣ ଅଛି।
ତିଥିଵାସରନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗତିଥ୍ଯର୍ଦ୍ଧସଂଜ୍ଞକାଃ
ତିଥି, ବାସର, ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଓ ଅର୍ଧ ତିଥି ନାମରେ ଅଛି।
ଚନ୍ଦ୍ରତା ରାବଲଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଲଗ୍ରାର୍ତଵାହ୍ଵଯଃ
ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରର ଋତୁଗୁଡିକର ନାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଚୌଲଙ୍କର୍ଣ୍ଯଯଣଂ ମୈଞ୍ଜୀ କ୍ଷୁରିକାବନ୍ଧନଂ ତଥା
ପ୍ରଥମ ଚୁଲ କାଟିବା, କାନ ଫୋଡିବା, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା, ଛୁରି ବାନ୍ଧିବା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ।
ଯାତ୍ରାପ୍ରଵେଶନଂ ସଦ୍ଯୋଵୃଷ୍ଟିଃ କର୍ମଵିଲକ୍ଷଣମ୍
ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ, କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ, ହଠାତ ବର୍ଷା ଓ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ।
ଏକଂ ଦଶ ଶତଂ ଚୈଵ ସହସ୍ରାଯୁତଲକ୍ଷକମ୍
ଏକ, ଦଶ, ଶତ, ହଜାର, ଦଶ ହଜାର ଓ ଏକ ଲକ୍ଷ।
ନିରଵର୍ଵ ଚ ମହାପଦ୍ମଂ ଶଙ୍କୁର୍ଜଲଧିରେଵ ଚ
ନିରବର, ମହାପଦ୍ମ, ଶଙ୍କୁ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କ୍ରମାଦୁତ୍କ୍ରମତୋ ଵାପି ଯୋଗଃ କାର୍ଯୋତ୍ତରଂ ତଥା
କ୍ରମରେ କିମ୍ବା ଅକ୍ରମରେ, ଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁଦ୍ଧେଦ୍ଧରୋଯଦ୍ଗୁଣଶ୍ଚଭାଜ୍ଯାନ୍ତ୍ଯାତ୍ତତ୍ଫଲଂ ମୁନେ
ଯଦି ଭାଗକାରୀ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ମୁନି, ତାହାର ଉତ୍ତରକୁ ଶେଷ ରେମାଇଣ୍ଡର ସହ ଗୁଣନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ।
ଅନ୍ତ୍ଯାତ୍ତୁ ଵିଷମାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୃତିଂ ମୂଲଂନ୍ଯସେତ୍ପୃଥକ୍
ଶେଷ ଯଦି ବିସମ ହୁଏ, ବିସମକୁ ଛାଡି ମୂଳକୁ ଅଲଗା କରିବା ଉଚିତ।