ଦାଦଯୋ ଧାତଵୋ ଵେଦାଃ ପରସ୍ମୈପଦିନୋ ମତାଃ
ବେଦରେ ଦା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଧାତୁଗୁଡିକୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ମାଙ୍ହାଙ୍ଦ୍ଵାଵନୁଦାତ୍ତେତୌ ସ୍ଵରିତେଦ୍ଦାନଧାତୁଷୁ
ମା, ହା ଓ ଦ୍ୱା ନାମକ ଧାତୁଗୁଡିକ ଅନୁଦାତ୍ତ ସ୍ୱରରେ ଦାନ ଶ୍ରେଣୀରେ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଘୃମୁଖା ଦ୍ଵାଦଶ ତଥା ପରସ୍ମୈପତିନୋ ମତାଃ
ଏହିପରି, ଘୃ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱାଦଶ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପରସ୍ମୈପଦିନଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦିଵାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ
ଦିବ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପ୍ରସ୍ତାବିତ ପ୍ରସ୍ମୈପଦ ଧାତୁ ଗୁଡିକର ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଶ୍ନବିଂଶିତି ଅଟେ।
ଓଦିତଃ ପୂଙ୍ମୁଖାଃ ସପ୍ତ ଆତ୍ମନେଦପିନୋ ମତାଃ
ପୁ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସାତ ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ସ୍ଯତିପ୍ରଭୃତଯୋ ଵେଦାଃ ପରସ୍ମୈପଦିନୋ ମତାଃ
ସ୍ୟତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବେଦ ଧାତୁଗୁଡିକୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ମୃଷାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଵରିତେତସ୍ତୁ ଧାତଵଃ ପଞ୍ଚ କୀର୍ତିତାଃ
ମୃଷ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପାଞ୍ଚ ଧାତୁ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ରାଧୋଃ କର୍ମକ ଏଵାତ୍ର ଵୃଦ୍ଧୌ ସ୍ଵାଦିଚୁରାଦିକେ
ଏଠାରେ ରାଧୁ ଧାତୁ କର୍ମକ ଭାବରେ ଅଛି, ଏହିପରି ସ୍ୱାଦି ଓ ଚୁରାଦି ଶ୍ରେଣୀରେ ବୃଦ୍ଧି ଧାତୁଗୁଡିକୁ କର୍ମକ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପରସ୍ମୈପଦିନୋ ଽଷ୍ଟାତ୍ର ରଧାଦ୍ଯାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଏଠାରେ ରଧ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଅଠ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଚତ୍ଵାରିଶଚ୍ଛତଂ ଚାପି ଦିଵାଦୌ ଧାତଵୋ ମତାଃ
ଦିବ ଶ୍ରେଣୀରେ ଚାରି ଶତ ଧାତୁ ଗଣାଯାଏ।
ସପ୍ତାଖ୍ଯାତୋ ଦୁନୋତିସ୍ତୁ ପରସ୍ମୈପଦିନୋ ମୁନେ
ମୁନି, ଦୁନୋତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସାତ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପରସ୍ମୈପଦିନସ୍ତ୍ଵତ୍ର ତିକାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦଶ
ଏଠାରେ ଟିକା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଚୌଦ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ସ୍ଵରିତେତଃ ଷଙାଖ୍ଯାତାସ୍ତୁଦାଦ୍ଯା ମୁନିସତ୍ତମ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁଦ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଛଅ ଧାତୁ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ରଶ୍ଚାଦଯ ଉଦାତ୍ତେତଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପଞ୍ଚାଧିକଂ ଶତମ୍
ବ୍ରଶ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏକ ଶତ ପାଞ୍ଚ ଧାତୁ ଉଦାତ୍ତ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଣୂମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ଚତ୍ଵାରଃ ପରସ୍ମୈପଦିନୋ ମତାଃ
ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଚାରି ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପୃଙ୍ ମୃଙ୍ ଚାତ୍ମନେଭାଷୌ ଷଟ୍ ପରସ୍ମୈପଦେ ରିପେଃ
ପୃଙ୍ ଓ ମୃଙ୍ ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଏବଂ ରି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଛଅ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦିଷୋଡଶାଖ୍ଯାତାଃ ପରସ୍ମୈପଦିନୋ ମୁନେ
ମୁନି, ପ୍ରଚ୍ଛାଦି ନାମକ ସୋଳଟି ଧାତୁ ସବୁ ପରସ୍ମୈପଦ ରୂପରେ ଅଛି।
କୃତୀପ୍ରଭୃତଯ ଶ୍ଚାପି ପରସ୍ମୈପଦିନସ୍ରଯଃ
ଏହିପରି, କୃତି ଆଦି ଧାତୁଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି।
ସ୍ଵରିତେତୋ ରୁଧୋନନ୍ଦା ପରସ୍ମୈଭାଷିତଃ କୃତୀ
ସ୍ୱରିତ ଉଚ୍ଚାରଣରେ 'କୃତି' ଧାତୁ, 'ରୁଧ' ଏବଂ 'ନନ୍ଦା' ମଧ୍ୟ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି।
ଉଦାତ୍ତେତଃ ଶିଷପିଷରୁଧାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ
ଉଦାତ୍ତ, ଶିଷ, ପିଷ, ରୁଧ ଆଦି ଆରମ୍ଭରୁ ପଚ୍ଚିଶଟି ଧାତୁ ଏଭଳି ଗଣାଯାଇଛି।
ମନୁଵନ୍ଵାତ୍ମନେଭାଷୌ ସ୍ଵରିତେତ୍ତ୍କୃଞୁଦାହୃତଃ
'ମନୁ', 'ବନ', ଏବଂ 'ଆତ୍ମନ' ରୂପରେ ଧାତୁ ସ୍ୱରିତ ଉଚ୍ଚାରଣରେ 'କୃଞ୍' ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି।
କ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ସପ୍ତୋଭଯେଭାଷାଃ ସୌତ୍ରାଃ ସ୍ତଂଭ୍ଵାଦିକାସ୍ତଥା
'କ୍ୟା' ଆରମ୍ଭରୁ ସାତଟି ଧାତୁ ଦୁଇପଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ଏହିପରି 'ସୌତ୍ର' ଏବଂ 'ସ୍ତମ୍ଭ୍ୱାଦିକ' ଆରମ୍ଭରୁ ଧାତୁଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ।
ଦ୍ଵାଵିଂଶତିରୁଦାତ୍ତେତଃ କୁଧାଦ୍ଯା ଧାତଵୋ ମତାଃ
'କୁଧା' ଆରମ୍ଭରୁ ବାଇଶଟି ଧାତୁ ଉଦାତ୍ତ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି।
ପରସ୍ମୈପଦିନଶ୍ଚାଥ ସ୍ଵରିତେଦ୍ଗ୍ରହ ଏଵ ଚ
ଏହିପରି, ପରସ୍ମୈପଦ ଧାତୁ ସ୍ୱରିତ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ହୁଏ।
ଚୁରାଦ୍ଯା ଧାତଵୋ ଞ୍ଯନ୍ତା ଷଟ୍ର୍ତ୍ରିଂଶଦଧିକଃ ଶତମ୍
'ଚୁର' ଆରମ୍ଭରୁ 'ଞ୍ୟ' ଶେଷ ଧାତୁଗୁଡିକର ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଶତ ତ୍ରିଶି ଛଅ।
ଚର୍ଚାଦ୍ଯା ଆଧୃଷୀଯାସ୍ତୁ ପ୍ଯନ୍ତା ଵା ପରିକୀର୍ତିତାଃ
'ଚର୍ଚା' ଆରମ୍ଭରୁ 'ଆଧୃଷୀୟ' ଶେଷ ଧାତୁ ଏବଂ 'ପ୍ୟ' ଶେଷ ଧାତୁ ମଧ୍ୟ ଗଣାଯାଇଛି।
ପଦାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧାତଵୋ ହ୍ଯାତ୍ମନେପଦେ
'ପଦ' ଆରମ୍ଭରୁ ଦଶଟି ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି।
ଧାତ୍ଵର୍ଥେ ପ୍ରାତିପଦିକାଦ୍ଵହୁଲଂ ଚେଷ୍ଟଵନ୍ମତମ୍
ଧାତୁର ଅର୍ଥରେ, ପ୍ରାତିପଦିକରୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ବ୍ୟବହାର ମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଛି।
ଧାତ୍ଵର୍ଥେ କର୍ତୃକରଣାଞ୍ଚିତ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ଚାପି ଧାତଵଃ
ଧାତୁର ଅର୍ଥରେ, କର୍ତ୍ତା ଓ କରଣ ସହିତ 'ଚିତ୍ର' ଆଦି ଧାତୁଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଗଣାଯାଇଛି।
ସ୍ତୋମାଦ୍ଯାଃ ଷୋଡଶ ତଥା ଅନ୍ଦତସ୍ଯଂ ନିଦର୍ଶନମ୍
'ସ୍ତୋମ' ଆରମ୍ଭରୁ ସୋଳଟି ଧାତୁ ଏଭଳି ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି 'ଅନ୍ଦତସ୍ୟ' ର ଉଦାହରଣ।