ଗ୍ରାମଣ୍ଯଂବୁରଵଲପ୍ଵେଵଂ କର୍ତୃ ଚାତିରି ଵାତିନୁ
ଗ୍ରାମର ନେତା, ପାଣି, କଥା, ଏଭଳି କର୍ତ୍ତା, ଅଧିକତା ଏବଂ ପବନ।
ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାହଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡୀ ଅସୃକ୍କିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଯଦାଦି ଚ
ଏହିଅଟି ବ୍ରହ୍ମା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ରକ୍ତ, ଅଳ୍ପ ଏବଂ ଆରମ୍ଭ।
ତିର୍ଯଗ୍ଯକୃଚ୍ଛକୃଚ୍ଚୈଵ ଦଦଦ୍ଭଵତ୍ପଚତ୍ତୁଦତ୍
ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଗତି, କଠିନତା, ଦେବା; ଭବିବା, ଖାଇବା ଏବଂ ମାଡ଼ିବା।
ଗୁଣଦ୍ରଵ୍ଯ କ୍ରିଯାଯୋଗାଂସ୍ରିଲିଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ କତି ବ୍ରୁଵେ
କେତେ ଗୁଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ମୁଁ କହୁଛି।
ପଟୁଃ ସ୍ଵଯଂଭୂଃ କର୍ତା ଚ ମାତା ଚୈଵ ଵ ପିତା ଚ ନା
ନିପୁଣ, ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ, କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ମାଆ, କିନ୍ତୁ ବାପା ନୁହେଁ।
ଧନାକୃସୋମୌ ଚାଗର୍ହସ୍ତଵିର୍ଗ୍ରଥାସ୍ଵର୍ଣନ୍ବହୂ
ଧନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗାଈର ହାତ; ରଥ, ସୁନା ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ।
ରିମପଵ୍ଵିଷାଦ୍ଵଜାତାନହୋ ତଥା ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵୋଭଯେ ଚୋଭୌ ଅନ୍ଯାନ୍ତରେତରାଣି ଚ
ରିମରୁ ଜନ୍ମ, ବିଷ, ବଜ୍ର, ସାପ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ, ବିଶ୍ୱ, ଉଭୟ ଏବଂ ପରସ୍ପର ଅନ୍ୟ।
ପୂର୍ଵୋତ୍ତରୋତ୍ତରାଶ୍ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚୋତ୍ତରାଧରୌ
ପୂର୍ବ, ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉପର ଏବଂ ତଳ।
ଯୁଷ୍ମଦସ୍ମଞ୍ଚ ପ୍ରଥମଶ୍ଚରମୋଲ୍ପସ୍ତଥାର୍ଧକଃ
ତୁମେ ଓ ଆମେ — ପ୍ରଥମ, ଶେଷ, ଛୋଟ, ଓ ଅର୍ଧ — ଏହି ସମସ୍ତ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ସ୍ଵେକାଭୁଵିରୋଧପରି ଵିପର୍ଯଯଶ୍ଚାଵ୍ଯଯାସ୍ତଥା
ନିଜର ଓ ପରର ବିରୋଧ, ତାହାର ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା, ଓ ଅବିନାଶୀ — ଏହିପରି ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।
ଗାର୍ଗ୍ଯୋ ନାଡାଯନାତ୍ରେଯୌ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ପୈତୃଷ୍ଵସ୍ରୀଯଃ
ଗାର୍ଗ୍ୟ, ନାଡ଼ାୟନ, ଆତ୍ରେୟ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମାମାଘର ପକ୍ଷର ଭାଇ।
କ୍ରିଯାଯୁଜୋଃ କର୍ମକର୍ତ୍ରୋର୍ଧୈରିଯଃ କୌଙ୍କୁମଂ ତଥା
କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଦୁଇଜଣ ଯୋଗ ହୁଅନ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁଙ୍କୁମ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅର୍ଥରେ ଆସେ।
ସ୍ଵାର୍ଥେ ଚୌରସ୍ତୁ ତୁଲ୍ଯାର୍ଥେ ଚନ୍ଦ୍ରଵନ୍ମୁଖମୀକ୍ଷତେ
ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଚୋର ଭାବେ, ସମାନ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ଗୋମାନ୍ଧନୀ ଚ ଧନଵାନସ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ପ୍ରମିତୌ କିଯାନ୍
ଗାଈ ଧନ ହେଉଛି; ଧନୀ ଲୋକ, ଦୁଃଖରେ କେତେ ମାପିବେ?
ସ୍ରଗ୍ଵୀ ତପସ୍ଵୀ ମେଧାଵୀ ମାଯାଵ୍ଯସ୍ତ୍ଯର୍ଥ ଏଵ ଚ
ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତପସ୍ବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଚାଳାକ — ଏହି ସବୁ କେବଳ କଥାର ଅନୁସାରେ।
ଈଷଦପରିସମାପ୍ତୌ କଲ୍ପଵ୍ଦେଶୀଯ ଏଵ ଚ
କିଛି କାମ ଅଳ୍ପ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ତାକୁ 'ପ୍ରାୟ' ବା 'ଲାଗିପାରିଲା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପଟୁଜାତୀଯଃ କୁତ୍ସାଯାଂ ଵୈଦ୍ଯପାଶଃ ପ୍ରଶଂସନେ
ପଟୁ ଜାତିରେ ନିନ୍ଦା, ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଫନ୍ଦାରେ ପ୍ରଶଂସା।
ପ୍ରାଚୁର୍ଯାଦିଷ୍ଵନ୍ନମଯୋ ମୃଣ୍ମଯଃ ସ୍ରୀମଯସ୍ତଥା
ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଏହାଦିରେ ଖାଦ୍ୟରୁ ତିଆରି, ମାଟିରୁ ତିଆରି, ଏବଂ ସୁନାରୁ ତିଆରି।
କୃଷ୍ଣତରଃ ଶୁକ୍ଲତମଃ କିମ ଆଖ୍ଯାନତୋ ଽଵ୍ଯଯାନ୍
ଅଧିକ କଳା, ସବୁଠାରୁ ଧଳା — ଏହାକୁ କଣ ନାମରେ କୁହାଯାଏ? ଅବିନାଶୀ ଗୁଡ଼ିକ।
ପରିମାଣେ ଜାନୁଦଘ୍ନଂ ଜାନୁଦ୍ଵଯସମିତ୍ଯପି
ମାପରେ 'ହାଟୁଁଯାଏଁ' ଓ 'ଦୁଇ ହାଟୁଁ ସମାନ' ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
କତମଃ କତରଃ ସଂଖ୍ଯେଯଵିଶେଷାଵଧାରଣେ
'କେଉଁଟି' ଓ 'ଦୁଇଟିରୁ କେଉଁଟି' — ଏହି ଶବ୍ଦ ଗଣନା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଏତାଦଶଃ କତିପଯଃ କତିଥଃ କତି ନାରଦ
'ଏତେ', 'କିଛି', 'କେତେଥର', 'କେତେ' — ଏହିପରି ଶବ୍ଦ, ହେ ନାରଦ।
ଦ୍ଵେଧା ଦ୍ଵୈଧା ଦ୍ଵିଧା ସଂଖ୍ଯା ପ୍ରକାରେ ଽଥ ମୁନୀଶ୍ଵର
'ଦୁଇ ପ୍ରକାରେ', 'ଦୁଇ ଭାବରେ', 'ଦୁଇ ଭାଗରେ' — ଏହି ସବୁ ଗଣନାର ଧାରା। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦ୍ଵିତଯଂ ତ୍ରିତପଂ ଚାପି ସଂଖ୍ଯାଯାଂ ହି ଦ୍ଵଯଂ ତ୍ରଯମ୍
'ଏକ ଯୁଗଳ', 'ତିନି ଭାଗ', ଏବଂ ଗଣନାରେ 'ଦୁଇ', 'ତିନି'।
ତ୍ରୈଣଃ ପୌଷ୍ଣସ୍ତୁଣ୍ଡିଭଶ୍ଚ ଵୃନ୍ଦାରକକୃଷୀଵଲୌ
ତ୍ରୈଣ, ପୌଷ୍ଣ, ତୁଣ୍ଡିଭ, ବୃନ୍ଦାରକ, କୃଷୀବଳ।
ଅଵଟୀଟୋଵନାଟେ ନିବିଡଂ ଚେକ୍ଷୁଶାକିନମ୍
ଅବଟୀଟ, ବନାଟ, ନିବିଡ଼, ଓ ଚେକ୍ଷୁଶାକିନ।
ଵିଦ୍ଯାଥୁଞ୍ଚୁର୍ବହୁତିଥଂ ପର୍ଵତଃ ଶୃଙ୍ଗିଣସ୍ତଥା
ବିଦ୍ୟାଥୁଞ୍ଚୁ, ବହୁତିଥ, ପର୍ବତ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗିଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି,
ଚିଲ୍ଲଶ୍ଚ ଚିପିଟଂ ଚିକ୍ଵଂ ଵାତୂଲଃ କୁତପସ୍ତଥା
ଚିଲ୍ଲ, ଚିପିଟ, ଚିକ୍ବ, ବାତୂଳ ଏବଂ କୁଟପ ମଧ୍ୟ,
ଊର୍ଣାଯୁଶ୍ଚ ମରୂତଶ୍ଚୈକାକୀ ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ତଥା
ଉର୍ଣ୍ଣାୟୁ, ମରୂତ, ଏକାକୀ ଏବଂ ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ମଧ୍ୟ,
ଆସଂଦୀ ଵଞ୍ଚ ଚକ୍ରୀଵତ୍ତୂଷ୍ଣୀକାଂ ଜଲ୍ପତକ୍ଯପି
ଆସଂଦୀ, ବଞ୍ଚ, ଚକ୍ରୀବତ୍, ତୂଷ୍ଣୀକା ଏବଂ ଜଲ୍ପତକୀ ମଧ୍ୟ,