ଲଡୀରିତୋ ଵର୍ତମାନେ ଭୂତେ ଽନଦ୍ଯତନେ ତଥା
'ଲଟ୍' କାଳ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟ ଓ ଅତୀତ ଯାହା ଏହି ଦିନର ନୁହେଁ, ସେଥିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଵିଧ୍ଯାଦୌ ସ୍ଯାଦାଶିଷି ଚ ଲିଙିତୋ ଦ୍ଵିଵିଧୋ ମୁନେ
ବିଧି ଓ ଏହା ପରି ମୂଡ୍ ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ମୂଡ୍, ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଥାଏ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ୍ଯାଦନଦ୍ଯତନେ ଌଟୂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ତୁ ଧାତୁତଃ
'ଲୃଟ୍' କାଳ ଭବିଷ୍ୟତ ସମୟ ଦର୍ଶାଇବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଧାତୁ ନିଜେ ଭବିଷ୍ୟତ ଅର୍ଥ ଦେଉଛି, ତେବେ ଏହି ବ୍ୟବହାର ହୁଏନା।
ସିଦ୍ଧୋଦାହରଣଂ ଵିଦ୍ଧି ସଂହିତାଦିପୁରଃ ସରମ୍
ସିଦ୍ଧ କାଳର ଉଦାହରଣ ସଂହିତା ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହାକୁ ଜାଣ।
ହୋତୄକାରସ୍ତଥା ସେଯଂ ଲାଙ୍ଗଲୀଷା ମନୀଷଯା
'ହୋତୃ', 'କାର', 'ସେୟଂ', 'ଲାଙ୍ଗଳୀ', ଏବଂ 'ଷା' ଏହି ରୂପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଚଳିତ ରୂପ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।
ଶୀତାର୍ତଶ୍ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଂଦ୍ରଃ ସୌକାର ଇତ୍ଯପି
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, 'ଶୀତାର୍ତ୍ତ', 'ସେଂଦ୍ର', ଏବଂ 'ସୌକାର' ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପ।
ତ ଆଦ୍ଯା ଵିଷ୍ଣଵେ ହ୍ଯତ୍ର ତସ୍ମା ଅର୍ଘୋ ଗୁରା ଅଧଃ
ଏହି ପ୍ରଥମ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ; ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କ ତଳେ ଅର୍ଘ୍ୟ ରଖାଯାଏ।
ଶୌରୀ ଏତୌ ଵିଷ୍ଣୁ ଇମୌ ଦୁର୍ଗେ ଅମୂ ନୋ ଅର୍ଜୁନଃ
'ଶୌରୀ' ଓ 'ଏତୌ' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଏ; 'ଇମୌ' ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ; 'ଅମୂ' ଆମକୁ; 'ଅର୍ଜୁନ' ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ଷଡତ୍ର ଷଣ୍ମାତରଶ୍ଚ ଵାକ୍ଛୁରୋ ଵାଗ୍ଧସ୍ରିଥା
'ଷଡ୍' ଏଠାରେ ଛଅ ଅର୍ଥ; 'ଷଣ୍ମାତରଃ' ଛଅ ମାଆଁମାନେ; 'ବାକ୍ଚୁର' ଓ 'ବାଗ୍ଧସ୍ରିଥା' ମଧ୍ୟ ଏପରି ଶବ୍ଦ।
ପ୍ରଶ୍ନସ୍ତ୍ଵଥ ହରିଃଷଷ୍ଠଃ କୃଷ୍ଣଷ୍ଟୀକତ ଇତ୍ଯପି
ଏବେ, 'ପ୍ରଶ୍ନ' ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ଷଷ୍ଠ ରୂପ; 'କୃଷ୍ଣଷ୍ଟୀକ' ମଧ୍ୟ ଏପରି ଏକ ଶବ୍ଦ।
ଚକ୍ରିଂଶ୍ଛିନ୍ଧି ଭଵାଞ୍ଛୌରିର୍ଭଵାଞ୍ଶୌରିରିତ୍ଯପି
ତୁମେ ଚକ୍ରଧାରୀ, ତୁମେ ଚୋର, ତୁମେ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛ।
ତେଜାଂସି ମଂସ୍ଯତେ ଗଙ୍ଗା ହରିଶ୍ଛେତ୍ତା ମରଃଶିଵଃ
ସେ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ବୋଲି ଭାବେ; ଯଦି ହରି କାଟନ୍ତି, ସେହିଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ; ଯଦି ଶିବ କରନ୍ତି, ତେବେ ନାଶ ହୁଏ।
ରୋମୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽବଲା ଅତ୍ର ସୁପ୍ତା ଇଷ୍ଟା ଇମା ଯତଃ
ଏଠାରେ ରୋମ ଦେଖାଯାଏ; ଦୁର୍ବଳମାନେ ଏଠି ଶୁଅନ୍ତି; ଏହିମାନେ ଆକାଂକ୍ଷିତ, କାରଣ ଏହିପାଇଁ।
ଏଷ ଶାର୍ଙ୍ଗୀ ସୈଷ ରାମଃ ସଂହିତୈଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ଏହିଅଟି ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ, ଏହିଅଟି ରାମ; ଏଭଳି ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।
ରାମେ ରଞ୍ଜତ୍ ମେ ମନଃ ସୁଵିଶଦଂ ହେ ରାମ ତୁଭ୍ଯଂ ନମଃ
ମୋ ମନ ରାମରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର; ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ସର୍ଵ ଇତ୍ଯାଦିକା ଗୋପାଃ ସଖା ଚୈଵ ପତିର୍ହରିଃ
ଗୋପମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତେ ବନ୍ଧୁ; ଏବଂ ହରି ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ।
ଅନଙ୍ଘାନ୍ଗୋଧୁଗ୍ଲିଟ୍ ଚ ଦ୍ଵେ ତ୍ରଯଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ନିଷ୍ପାପ, ଗାଈର ଅଙ୍ଗ ସହିତ, ଦୁଇ, ତିନି, ଚାରି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟୌ ଅଯଂ ମୁନେ ସମ୍ରାଟ୍ ସଵିଭ୍ରଦ୍ଵପୁଙ୍ମନଃ
ଏହି ଆଠଜଣ ରାଜା, ମୁନି, ଅସ୍ଥିର ଦେହ ଓ ମନ ସହିତ।
ଉଶନାସାଵିଂମେ ପୁଂସି ସ୍ଯାରକ୍ତଲଵିରାମକାଃ
ଉଶନାସ ଓ ଆବି ପୁରୁଷରେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଲାଲ ଓ ବିରାମ ଚିହ୍ନ ସହିତ।
ଗୌର୍ନୌଂରୁପାନ୍ ଦୂଦ୍ଯୌର୍ଗୋଃ କ୍ଷୁତ୍ କକୁପ୍ସଂଵିତ୍ତୁ ଵା କ୍ଵଚିତ୍
ଗାଈ, ନୌକା, ଆକାର, ଦୁଧ, ଭୋକ, ଆକାଶ ଏବଂ କେବେ କେବେ ଜ୍ଞାନ।
ଗ୍ରାମଣ୍ଯଂବୁରଵଲପ୍ଵେଵଂ କର୍ତୃ ଚାତିରି ଵାତିନୁ
ଗ୍ରାମର ନେତା, ପାଣି, କଥା, ଏଭଳି କର୍ତ୍ତା, ଅଧିକତା ଏବଂ ପବନ।
ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାହଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡୀ ଅସୃକ୍କିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଯଦାଦି ଚ
ଏହିଅଟି ବ୍ରହ୍ମା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ରକ୍ତ, ଅଳ୍ପ ଏବଂ ଆରମ୍ଭ।
ତିର୍ଯଗ୍ଯକୃଚ୍ଛକୃଚ୍ଚୈଵ ଦଦଦ୍ଭଵତ୍ପଚତ୍ତୁଦତ୍
ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଗତି, କଠିନତା, ଦେବା; ଭବିବା, ଖାଇବା ଏବଂ ମାଡ଼ିବା।
ଗୁଣଦ୍ରଵ୍ଯ କ୍ରିଯାଯୋଗାଂସ୍ରିଲିଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ କତି ବ୍ରୁଵେ
କେତେ ଗୁଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ମୁଁ କହୁଛି।
ପଟୁଃ ସ୍ଵଯଂଭୂଃ କର୍ତା ଚ ମାତା ଚୈଵ ଵ ପିତା ଚ ନା
ନିପୁଣ, ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ, କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ମାଆ, କିନ୍ତୁ ବାପା ନୁହେଁ।
ଧନାକୃସୋମୌ ଚାଗର୍ହସ୍ତଵିର୍ଗ୍ରଥାସ୍ଵର୍ଣନ୍ବହୂ
ଧନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗାଈର ହାତ; ରଥ, ସୁନା ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ।
ରିମପଵ୍ଵିଷାଦ୍ଵଜାତାନହୋ ତଥା ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵୋଭଯେ ଚୋଭୌ ଅନ୍ଯାନ୍ତରେତରାଣି ଚ
ରିମରୁ ଜନ୍ମ, ବିଷ, ବଜ୍ର, ସାପ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ, ବିଶ୍ୱ, ଉଭୟ ଏବଂ ପରସ୍ପର ଅନ୍ୟ।
ପୂର୍ଵୋତ୍ତରୋତ୍ତରାଶ୍ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚୋତ୍ତରାଧରୌ
ପୂର୍ବ, ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉପର ଏବଂ ତଳ।
ଯୁଷ୍ମଦସ୍ମଞ୍ଚ ପ୍ରଥମଶ୍ଚରମୋଲ୍ପସ୍ତଥାର୍ଧକଃ
ତୁମେ ଓ ଆମେ — ପ୍ରଥମ, ଶେଷ, ଛୋଟ, ଓ ଅର୍ଧ — ଏହି ସମସ୍ତ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ସ୍ଵେକାଭୁଵିରୋଧପରି ଵିପର୍ଯଯଶ୍ଚାଵ୍ଯଯାସ୍ତଥା
ନିଜର ଓ ପରର ବିରୋଧ, ତାହାର ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା, ଓ ଅବିନାଶୀ — ଏହିପରି ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।