ଭୃତେ ଽହନି ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତିମାସଂ ତୁ ଵତ୍ସରମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦିନରେ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ପ୍ରତିମାସ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ପିଣ୍ଡାଂଶ୍ଚଗୋ ଽଜଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦଗ୍ନୌ ଜଲେ ଽପି ଵା
ପିଣ୍ଡ ଗାଈ, ଛୋ, ମେଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳରେ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନେନ ଵୈ ମାସଂ ପାଯସେନ ତୁ ଵତ୍ସରମ୍
ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା।
ଐଣରୌରଵଵାରାହଶାଶୈର୍ମାଂସୈର୍ଯଥାକ୍ରମମ୍
କ୍ରମକ୍ରମେ କୃଷ୍ଣମୃଗ, ମେଷ, ବନଶୁକର, ଶଶକ ମାଂସ ଦ୍ୱାରା।
ଖଡ୍ଗାମିଷଂ ମହାକଲ୍ପଂ ମଧୁ ମୁନ୍ଯନ୍ନମେଵ ଚ
ଖଡ୍ଗ ମାଂସ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧୁ ଓ ମୁନିମାନେ ଖାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ।
ଯୋ ଦଦାତି ଗଯାସ୍ଥଶ୍ଚ ସର୍ଵମାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁଠି ଗୟାରେ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅନନ୍ତ ଫଳ ପାଏ।
କଲ୍ଯାଂ କନ୍ଯାଵେଦିନଶ୍ଚ ପଶୂନ୍ଵୈ ସତ୍ସୁତାନପି
ସୁଭଗା ସ୍ତ୍ରୀ, କନ୍ୟା ସୂଚନାକାରୀ, ପଶୁ ଓ ଭଲ ସନ୍ତାନ ମିଳେ।
ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଵିନଃ ପୁତ୍ରାନ୍ସ୍ଵର୍ଣରୂପ୍ଯେ ସକୁପ୍ଯକେ
ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଥିବା ପୁଅ, ସୁନା ଓ ଚାଁଦି ପାତ୍ରରେ ମିଳେ।
ପ୍ରତିପତ୍ପ୍ରଭୃତିଷ୍ଵେକାଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍
ପ୍ରଥମ ତିଥିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ବଦି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦିନରେ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ହ୍ଯପତ୍ଯମୋଜଶ୍ଚ ଶୌର୍ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ବଲଂ ତଥା
ସ୍ୱର୍ଗ, ସନ୍ତାନ, ଶକ୍ତି, ସୌର୍ଯ୍ୟ, ଜମି, ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ମିଳେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଚକ୍ରତାଂ ଚୈଵ ଵାଣିଜ୍ଯପ୍ରଭୃତୀନି ଚ
ସମୃଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟ ଓ ବ୍ୟବସାୟ ଆଦି ମିଳେ।
ଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଭିଷକ୍ ସିଦ୍ଧିଂ କୁପ୍ଯଙ୍ଗା ଅପ୍ଯଜାଵିକମ୍
ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ଚିକିତ୍ସାରେ ସିଦ୍ଧି, ପାତ୍ର ଓ ଜୀବିକା ମିଳେ।
କୃତ୍ତିକାଦି ଭରଣ୍ଯନ୍ତଂ ସକାମାନାପ୍ନୁଯାଦିମାନ୍
କୃତ୍ତିକାରୁ ଭରଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ।
ଵସୁରୁଦ୍ରାଦିତିସୁତାଃ ପିତରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵତାଃ
ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ—ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେବତା।
ଆଯୁଃ ପ୍ରଜାଂ ଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁଖାନି ଚ
ଆୟୁଷ୍ୟ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ—
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍କଲ୍ପାଧ୍ଯାଯେ ଵିଶେଷତଃ
ଏହିପରି ଏଠାରେ କିଛି ବିଶେଷ ଭାଗ କଳ୍ପ ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଯ ଇମଂ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍କଲ୍ପାଧ୍ଯାଯଂ ମୁନୀଶ୍ଵର
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି କଳ୍ପ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଚିନ୍ତନ କରେ—
ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ କର୍ମଣି
ଏହି କଥାକୁ ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃକର୍ମ ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣେ—
ଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯଶଃ ପୁତ୍ରାନ୍ପରତ୍ର ଚ ଗତିଂ ପରାମ୍
ସେ ଧନ, ଜ୍ଞାନ, କୀର୍ତ୍ତି, ପୁତ୍ର ଓ ପରଲୋକରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତି ପାଏ।
କଥଯିଷ୍ଯେ ସମାସେନ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ସୁସମାହିତଃ
ମୁଁ ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ତୁମେ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶୁଣ।
ସିଦ୍ଧରୂପପ୍ରବନ୍ଧେନ ମୁଖଂ ଵେଦସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏବେ ବେଦର ଆରମ୍ଭ ସିଦ୍ଧରୂପ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦିଆଯାଉଛି।
ସ୍ଵୌଜସଃ ପ୍ରଥମା ପ୍ରୋକ୍ତା ସା ପ୍ରାତିପଦିକାତ୍ମିକା
ପ୍ରଥମଟିକୁ 'ସ୍ୱଉଜସଃ' କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରାତିପଦିକ ସ୍ୱରୂପ।
ଅର୍ଥାଵତ୍ପ୍ରାତିପଦିକଂ ଧାତୁପ୍ରତ୍ଯଯଵାର୍ଜିତମ୍
ଯାହାର ଅର୍ଥ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଧାତୁ ଓ ପ୍ରତୟ ନାହିଁ, ସେଇ ହେଉଛି ପ୍ରାତିପଦିକ।
ଦ୍ଵିତୀଯା କର୍ମଣି ପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ତରାନ୍ତରେଣ ସଂଯୁତେ
ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତିକୁ କର୍ମରେ କୁହାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଯୋଗ ହୁଏ।
ଯେନ କ୍ରିଯତେ ତତ୍କରଣଂ ସଃ କର୍ତା ସ୍ଯାତ୍କରୋତି ଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି କର୍ତ୍ତା ହୁଏ; ଯିଏ କାମ କରେ, ସେ କର୍ତ୍ତା।
ଯସ୍ମୈ ଦିତ୍ସା ଧାରଯେଦ୍ଵୈ ରୋଚତେ ସଂପ୍ରଦାନକମ୍
ଯାହାକୁ ଦେବା ପ୍ରତିଚ୍ଛା ରହିଥାଏ, ସେ ହେଉଛି ସମ୍ପ୍ରଦାନ।
ଯତୋ ଽପୈତି ସମାଦତ୍ତେ ଅପଦତ୍ତେ ଚ ଯଂ ଯତଃ
ଯାହାଠାରୁ କିଛି ଯାଏ, ଯିଏ ନେଇଥାଏ କିମ୍ବା ଯାହାଠାରୁ ନେଇଯିବାଯାଏ—
ଙ୍ଯୋଃସୁପଃ ସପ୍ତମୀ ତୁ ସ୍ଯାତ୍ସା ଚାଧିକରଣେ ଭଵେତ୍
'ଙ୍' ଓ 'ସୁ' ଯୋଗେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ, ଏହା ଅଧିକରଣରେ ବ୍ୟବହୃତ।
ଈପ୍ସିତଂ ଚାନୀପ୍ସିତଂ ଯତ୍ତଦପାଦାନକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛିତ, ତାହାକୁ ଅପାଦାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏତୈର୍ଯୋଗେ ଦ୍ଵିତୀଯା ସ୍ଯାତ୍କର୍ମପ୍ରଵଚନୀଯକୈଃ
ଏହାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, କର୍ମପ୍ରବଚନୀୟ ପଦରେ ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।