ସ୍ଵରଵ୍ଯଣ୍ଡଜନମାଧୁର୍ଯଂ ଲୁପ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଅକ୍ଷର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ମାଧୁର୍ୟ ହରାଇଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୁତୀର୍ଥାଦାଗତଂ ଦଗ୍ଧମପଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍ ନ ତସ୍ଯ ପରିମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ପାପାହେରିଵ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରୁ ଆଣିଥିବା, ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା, କିମ୍ବା ଭୁଲ ଅକ୍ଷରରେ ଭକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପାପୀ ତାଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁସ୍ଵରେଣ ସ୍ଵଵକ୍ରେଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ରାଜତି ନ ତକାଲୋ ନ ଲଂବୋଷ୍ଟୋ ନ ଚ ସର୍ଵାନୁନାସିକଃ
ମଧୁର ଓ ନିଜର ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ତାହା ଚମକେ, ନାକର ଶବ୍ଦ, ମୋଟା ଠୋଡ଼, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ନାସିକା ଶବ୍ଦରେ ନୁହେଁ।
ଗଦ୍ଗଦୋ ବଦ୍ଧଜିହ୍ଵଶ୍ଚ ପ୍ରଯୋଗାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଯେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହେ କିମ୍ବା ଜିହ୍ବା ଅଟକିଯାଇଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଧି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ।
ସ ତୁ ଵର୍ଣାନ୍ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ ଦେତୋଷ୍ଠଂ ଯସ୍ଯ ଶୋଭନମ୍
କିନ୍ତୁ ଭଲ ଠୋଡ଼ ଥିବା ଅକ୍ଷରଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଲସାଶ୍ଚ ସରୋଗାଶ୍ଚ ଯେଷାଂ ଚ ଵିସୃତଂ ମନଃ
ଯେମାନେ ଅଳସ, ରୋଗୀ, କିମ୍ବା ମନ ଭାଗିଯାଇଛି—
ଶନୈରଧ୍ଵସୁ ଵର୍ତେତ ଯୋଜନାନ୍ନ ପରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ପଥରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଏକ ଯୋଜନା ଠାରୁ ଅଧିକ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଗଚ୍ଛନ୍ଵୈନତେଯୋ ଽପି ପଦମେକଂ ନ ଗଚ୍ଛତି
ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଚାଲିନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ବଧିରସ୍ଯେଵ ଜଲ୍ପସ୍ଯ ଵିଦଗ୍ଧା ଵାମଲୋଚନା
ଏହା ଏକ ବଧିର ବ୍ୟକ୍ତିର କଥା ଭଳି, କିମ୍ବା ଚତୁର ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିବା ଶତ୍ରୁ ନାୟିକାର କଥା ଭଳି।
ଅପି ରୂପସହସ୍ରେଷୁ ସଂଦେହେଷ୍ଵେଵ ଵର୍ତତେ
ସହସ୍ର ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ଦେହରେ ରହିଥାଏ।
ରାଜତେ ନ ସଭାମଧ୍ଯେଜାରଗର୍ଭେଵ କାମିନୀ
ସେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଚମକେନାହିଁ, ଏକ ବୃଦ୍ଧର ଗର୍ଭରେ ଥିବା କାମିନୀ ଭଳି।
ଅଵନ୍ଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦାନାଧ୍ଯଯନକର୍ମସୁ
ଦାନ, ପାଠ ଓ କର୍ମ କରି ଦିନକୁ ଅଫଳ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ନ ତତ୍ର ବଲସାମର୍ଥ୍ଯମୁଦ୍ଯୋଗସ୍ଗତତ୍ର କାରଣମ୍
ସେଠାରେ ଶକ୍ତି, ସାମର୍ଥ୍ୟ କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ।
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ସ୍ଥଲାନ୍ନିମ୍ନମିଵୋଦକମ୍
ଏହା ଜିହ୍ୱାର ଟିପ୍ରେ ଆସିବ, ଯେପରି ଉପରୁ ତଳକୁ ପାଣି ବହିଯାଏ।
ନହି ଵାଦ୍ଯାର୍ଥିନାଂ ନିଦ୍ରା ଚିରଂ ନେତ୍ରେଷୁ ତିଷ୍ଟତି
ଜ୍ଞାନ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରେ ଘୁମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି ନଥାଏ।
ସମୁଦ୍ରମପି ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ଵ୍ରଜେଦ୍ଗରୁଡହଂସଵତ୍
ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମୁଦ୍ରକୁ ଗରୁଡ କିମ୍ବା ହଂସ ପରି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ।
ରାକ୍ଷସୀଭ୍ଯ ଇଵ ସ୍ରିଭ୍ଯଃ ସ ଵିଦ୍ଯାମଧିଗଚ୍ଛତି
ସେ ଧନୀଙ୍କଠୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ଯେପରି ରାକ୍ଷସୀଙ୍କଠୁ କିଛି ନେଇଯାଏ।
ନ ଚ ଲୋକରଵା ଦୀନା ନ ଚ ସ୍ଵସ୍ଵପ୍ରତୀକ୍ଷକାଃ
ସେମାନେ ଜଗତର ଶବ୍ଦରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନା ସ୍ବ ଆରାମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଗୁରୁଗତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଶୂଶ୍ରୂଷୁରଧିଗଚ୍ଛତି
ଏଭଳି ଭାବରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ।
ଅଥଵା ଵିଦ୍ଯଯା ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯନ୍ଯଥା ନୋପପଦ୍ଯତେ
କିମ୍ବା, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵନ୍ଧ୍ଯେଵ ଯୌଵନଵତୀ ନ ତସ୍ଯ ସାଫଲ୍ଯଵତି ଭଵତି
ଯେପରି ଅନ୍ଧା ଯୁବତୀର ଯୁବାବସ୍ଥା ଫଳଦାୟି ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳ ଦେଇ ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵେଦାଙ୍ଗମାଦ୍ଯଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ
ବେଦର ପ୍ରଥମ ଅଂଗ ଜାଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନମାତ୍ରେଣ ସ୍ଯାତ୍କର୍ମକୁଶଲୋ ନରଃ
ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ରରେ ଏକ ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଥଃ ସ୍ଯାଦାଙ୍ଗିରସଃ ଶାନ୍ତିକଲ୍ପଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମଃ
ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ଆଙ୍ଗିରସ, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଶାନ୍ତିକଳ୍ପ।
ନକ୍ଷତ୍ରକଲ୍ପେ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତଦିହାପି ଚ
ନକ୍ଷତ୍ରକଳ୍ପରେ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଵିସ୍ତରମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଛି।
ନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ ସଂହିତାକଲ୍ପେ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ସଂହିତାକଳ୍ପରେ ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ମୁନିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
ଅଭିଚାରଵିଧାନେନ ନିର୍ଦିଷ୍ଟାନି ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ଅଭିଚାର ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡିକୁ ସ୍ୱୟଂଭୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
ତଥାନ୍ତରିକ୍ଷୋତ୍ପାତାନାଂ ଶାନ୍ତଯୋ ହ୍ଯୁଦିତାଃ ପୃଥକ୍
ଏହିପରି ଆକାଶର ଅପଶକୁନ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶିଖାଯାଇଛି।
ଵିଶେଷଃ ପୃଥଗେତେଷାଂ ସ୍ଥିତଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ତରେଷୁ ଚ
ଏମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ଶଂଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଲଗା ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି।