ଅତ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଶ୍ରେଯଃ ଖଲୁ ଵୈଶ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତୋଚ୍ଚାରଣା ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିଦ୍ଵର୍ଣସ୍ଯ କରଣଂ ନୋପଲଭ୍ଯତେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତତ୍ର ଵୋଢଵ୍ଯାକରଣଂ ହି ତଦାତ୍ମକମ୍
ଏଠାରେ କୁହାଯାଏ: ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ନିଶ୍ଚୟ ଭାଇଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ; ଯଦି କୌଣସି ଅକ୍ଷରର ଉଚ୍ଚାରଣ ମିଳିନାହିଁ, ତେବେ ଏହାର ନିଜ ଵ୍ୟାକରଣ ଅନୁସାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସାମସୁ ନିଭୃତଂ କରଣଂ ସ୍ଵରସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯାନ୍ନୈଵ ଜାନୀଯୁଃ
ସାମଗାନରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ; ସ୍ୱରର ସୂକ୍ଷ୍ମତାରେ ଏହା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ଜୀର୍ଣୋ ହାରଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ଖଲୂଷସିନ୍ବ୍ରହ୍ମ ଚିନ୍ତଯେତ୍
ମାଳା ଜରା ଓ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଯାଵଦ୍ଵାସଂତିକୀ ରାତ୍ରିର୍ମଧ୍ଯମା ପର୍ଯୁପସ୍ଥିତା
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାର ରାତି, ମଧ୍ୟମ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି।
ଵାଗ୍ଯତଃ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଭକ୍ଷଯେଦ୍ଦ୍ଵତଧାଵନମ୍
ସକାଳେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଠି, ନିଜ କଥାକୁ ଦମ୍ୟ କରି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଚାଉଳ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵେ କଣ୍ଟକିନଃ ପୁଣ୍ଯାଃ କ୍ଷୀରିଣଶ୍ଚ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ସମସ୍ତ କାଁଟା ଥିବା ଗଛ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟ ମହିମାବାନ।
ଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ କୁରୁତେ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରାଚୀନୌଦଵତିର୍ଯଥା
ଯେପରି ଜଣେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ନଦୀକୁ ଠିକ ଭାବରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେପରି ଭଲ ଭାବରେ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନିମେଧାଜନନ୍ଯେଷା ସ୍ଵରଵର୍ଣକରୀ ତଥା
ଏହି ଗୁଡିକ ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏବଂ ଏହା ଠିକ ଭାବରେ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ପୀତ୍ଵା ମଧୁଂ ଘୃତଂ ଚୈଵ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ତତୋ ଵଦେତ୍
ମଧୁ ଓ ଘିଅ ପିଇ, ଶୁଚି ହେଇ, ପରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ସପ୍ତମନ୍ତ୍ରାନତିକ୍ରମ୍ଯ ଯଥେଷ୍ଟାଂ ଵାଚମୁତ୍ସୃଜେତ୍
ସାତି ମନ୍ତ୍ର ଛାଡି ନାହିଁ, ଚାହିଁଥିବା ଭାବରେ କଥା କହିପାରିବ।
ସ୍ଵରଵ୍ଯଣ୍ଡଜନମାଧୁର୍ଯଂ ଲୁପ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଅକ୍ଷର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ମାଧୁର୍ୟ ହରାଇଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୁତୀର୍ଥାଦାଗତଂ ଦଗ୍ଧମପଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍ ନ ତସ୍ଯ ପରିମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ପାପାହେରିଵ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରୁ ଆଣିଥିବା, ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା, କିମ୍ବା ଭୁଲ ଅକ୍ଷରରେ ଭକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପାପୀ ତାଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁସ୍ଵରେଣ ସ୍ଵଵକ୍ରେଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ରାଜତି ନ ତକାଲୋ ନ ଲଂବୋଷ୍ଟୋ ନ ଚ ସର୍ଵାନୁନାସିକଃ
ମଧୁର ଓ ନିଜର ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ତାହା ଚମକେ, ନାକର ଶବ୍ଦ, ମୋଟା ଠୋଡ଼, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ନାସିକା ଶବ୍ଦରେ ନୁହେଁ।
ଗଦ୍ଗଦୋ ବଦ୍ଧଜିହ୍ଵଶ୍ଚ ପ୍ରଯୋଗାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଯେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହେ କିମ୍ବା ଜିହ୍ବା ଅଟକିଯାଇଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଧି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ।
ସ ତୁ ଵର୍ଣାନ୍ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ ଦେତୋଷ୍ଠଂ ଯସ୍ଯ ଶୋଭନମ୍
କିନ୍ତୁ ଭଲ ଠୋଡ଼ ଥିବା ଅକ୍ଷରଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଲସାଶ୍ଚ ସରୋଗାଶ୍ଚ ଯେଷାଂ ଚ ଵିସୃତଂ ମନଃ
ଯେମାନେ ଅଳସ, ରୋଗୀ, କିମ୍ବା ମନ ଭାଗିଯାଇଛି—
ଶନୈରଧ୍ଵସୁ ଵର୍ତେତ ଯୋଜନାନ୍ନ ପରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ପଥରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଏକ ଯୋଜନା ଠାରୁ ଅଧିକ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଗଚ୍ଛନ୍ଵୈନତେଯୋ ଽପି ପଦମେକଂ ନ ଗଚ୍ଛତି
ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଚାଲିନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ବଧିରସ୍ଯେଵ ଜଲ୍ପସ୍ଯ ଵିଦଗ୍ଧା ଵାମଲୋଚନା
ଏହା ଏକ ବଧିର ବ୍ୟକ୍ତିର କଥା ଭଳି, କିମ୍ବା ଚତୁର ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିବା ଶତ୍ରୁ ନାୟିକାର କଥା ଭଳି।
ଅପି ରୂପସହସ୍ରେଷୁ ସଂଦେହେଷ୍ଵେଵ ଵର୍ତତେ
ସହସ୍ର ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ଦେହରେ ରହିଥାଏ।
ରାଜତେ ନ ସଭାମଧ୍ଯେଜାରଗର୍ଭେଵ କାମିନୀ
ସେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଚମକେନାହିଁ, ଏକ ବୃଦ୍ଧର ଗର୍ଭରେ ଥିବା କାମିନୀ ଭଳି।
ଅଵନ୍ଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦାନାଧ୍ଯଯନକର୍ମସୁ
ଦାନ, ପାଠ ଓ କର୍ମ କରି ଦିନକୁ ଅଫଳ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ନ ତତ୍ର ବଲସାମର୍ଥ୍ଯମୁଦ୍ଯୋଗସ୍ଗତତ୍ର କାରଣମ୍
ସେଠାରେ ଶକ୍ତି, ସାମର୍ଥ୍ୟ କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ।
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ସ୍ଥଲାନ୍ନିମ୍ନମିଵୋଦକମ୍
ଏହା ଜିହ୍ୱାର ଟିପ୍ରେ ଆସିବ, ଯେପରି ଉପରୁ ତଳକୁ ପାଣି ବହିଯାଏ।
ନହି ଵାଦ୍ଯାର୍ଥିନାଂ ନିଦ୍ରା ଚିରଂ ନେତ୍ରେଷୁ ତିଷ୍ଟତି
ଜ୍ଞାନ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରେ ଘୁମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି ନଥାଏ।
ସମୁଦ୍ରମପି ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ଵ୍ରଜେଦ୍ଗରୁଡହଂସଵତ୍
ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମୁଦ୍ରକୁ ଗରୁଡ କିମ୍ବା ହଂସ ପରି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ।
ରାକ୍ଷସୀଭ୍ଯ ଇଵ ସ୍ରିଭ୍ଯଃ ସ ଵିଦ୍ଯାମଧିଗଚ୍ଛତି
ସେ ଧନୀଙ୍କଠୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ଯେପରି ରାକ୍ଷସୀଙ୍କଠୁ କିଛି ନେଇଯାଏ।
ନ ଚ ଲୋକରଵା ଦୀନା ନ ଚ ସ୍ଵସ୍ଵପ୍ରତୀକ୍ଷକାଃ
ସେମାନେ ଜଗତର ଶବ୍ଦରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନା ସ୍ବ ଆରାମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଗୁରୁଗତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଶୂଶ୍ରୂଷୁରଧିଗଚ୍ଛତି
ଏଭଳି ଭାବରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ।
ଅଥଵା ଵିଦ୍ଯଯା ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯନ୍ଯଥା ନୋପପଦ୍ଯତେ
କିମ୍ବା, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।